(۲۰۹۷) سوال: بعضی از مردم را می‌بینم که دو رکعت قبل از نماز فرض می‌خوانند ممکن است سنت تحیه‌ی مسجد یا سنت ظهر یا سنت فجر باشد زمانی که شروع می‌کنند و فاتحه را می‌خوانند مؤذن اقامه می‌کند پس آن در همان حال ایستاده سلام می‌دهد سپس همراه امام نماز را شروع می‌کند پس حکم این چیست آیا جایز است؟ آیا چیزی در این بر گردن او است یا نه؟

جواب:

این مسئله اهل علم در آن اختلاف کرده‌اند که آیا این نافله را قطع کند و با امام نماز بخواند یا آن را کوتاه بخواند؟  و اصل این اختلافشان معنی قول صحیحی از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است که ابو هریرة رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ روایت می‌کند: «إِذَا أُقِيمَتِ الصَّلَاةُ فَلَا صَلَاةَ إِلَّا الْمَكْتُوبَةُ» [۱](هر گاه نماز اقامه شد هیچ نمازی نیست مگر نماز فرض) پس این قول رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم «فلا صلاة إلا المکتوبة» بعضی گفته‌اند: پس ابتدا نمازی نیست مگر نماز فرض زیرا اقامه اعلان به قیام نماز است مانند این است که می‌گوید: هنگامی که اقامه‌ی نماز شد پس نماز دیگری بعد از این اقامه‌ای که برای نماز حاضر شد شروع نکنید و برای همین در حدیث آمده است که نمازی نیست مگر آن که برایش اقامه شده است و بعضی دیگر گفته‌اند پس ابتدا و ادامه دادن هیچ نمازی نیست مگر نماز فرض. پس نظر اول این است که شروع کردن نماز نهی شده است و هنگامی که نماز شروع کرده است پس آن را کوتاه تمام کند و نظر دوم این است از شروع کردن نماز و ادامه دادن نماز نهی شده است پس هنگامی که نماز اقامه شد و او نافله می‌خواند واجب است که آن را قطع کند.

و نزد من -و علم نزد الله است- این است که اگر نماز اقامه شد و انسان در رکعت دوم از نافله بود پس آن را کوتاه بخواند و اگر در رکعت اول بود آن را قطع کند چون رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «من أدرك ركعة من الصلاة فقد أدرك الصلاة»[۲] (کسی یک رکعت نمازی را درک کند آن نماز را درک کرده است) و این یک رکعت از نافله را قبل از وجود مانع (اقامه‌ی نماز) دریافته است پس آن را تمام می‌کند و اگر یک رکعت را کامل نخوانده است پس مفهوم قول «من أدرك ركعة من الصلاة فقد أدرك الصلاة» (کسی یک رکعت نمازی را درک کند آن نماز را درک کرده است) این است  که او نماز را درک نکرده است پس آن را قطع کند و همراه امام وارد نماز شود و قطع کردن نماز به این سبب یا با اسباب دیگر از نماز را بدون سلام بیرون می‌آید زیرا که نمی‌دانم که در سنت باشد کسی که می‌خواهد از نماز قبل از تمام کردن آن خارج شود سلام دهد و برای همین عائشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا در روایت مسلم می‌فرماید: «وَكَانَ يَخْتِمُ الصَّلَاةَ بِالتَّسْلِيمِ»[۳] (و نماز را با سلام خاتمه می‌داد) پس سلام دادن برای تمام کردن نماز است و همچنین در سنن آمده است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده است: «تَحْرِيمُهَا التَّكْبِيرُ، وَتَحْلِيلُهَا التَّسْلِيمُ»[۴] (ورود در آن (‌و همه چيز را بجز نماز، بر خود حرام ‌كردن‌) وسيله تكبير انجام مي‌گيرد و بيرون آمدن از آن سلام دادن است‌) و در مسئله‌ی ما به پایان و تحلیل آن نرسیده است پس سلام دادن مشروع نیست بلکه نماز را سلام دادن ترک می‌کند.

[۱] رواه مسلم (۷۱۰).

[۲] تخریج آن گذشت.

[۳] رواه مسلم (۴۹۸).

[۴] رواه ابو داود (۶۱) و ترمذی (۳) و ابن ماجه (۲۷۵).