(۲۰۸۲) آیا نماز بدون خشوع صحیح است؟

(۲۰۸۲) سوال: آیا نماز بدون خشوع صحیح است؟ و مقصود از خشوع در اثنای نماز چیست؟

جواب:

نماز بدون خشوع صحیح است ولی بسیار ناقص است زیرا خشوع لُبّ و روح نماز است و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ کسانی را در نماز خشوع دارند را ستایش می‌کند زمانی که می‌فرماید: قَدۡ أَفۡلَحَ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ* ٱلَّذِینَ هُمۡ فِی صَلَاتِهِمۡ خَـٰشِعُونَ} [سوره المؤمنون: ۱-۲] (به راستی مؤمنان رستگار شدند* همان کسانی‌که در نمازشان خاشع (و فروتن) هستند) خشوع یعنی: آرامیدن نفس و حضور قلب و فرمانبرداری جسم، زمانی که در نمازش در مقابل الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ خاشع است از چیزی غیر از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ روی گردان است و نفسش به چیز دیگر مشغول نمی‌شود و تمام توجه‌ او به نمازش است و در آنچه خوانده می‌شود تدبر می‌کند و در آنچه انجام می‌دهد تأمل می‌کند و با این نماز به خود را به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نزدیک می‌کند و نماز را مطابق سنت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بجا می‌آورد اما اگر از شروع نماز در نفسش با خود سخن می‌گوید و به چپ و راستش مشغول است این خشوع است و برای همین نمازش ناقص است و در حدیث آمده است: «إِنَّ الرَّجُلَ لَيَنْصَرِفُ وَمَا كُتِبَ لَهُ إِلَّا عُشْرُ صَلَاتِهِ، تُسْعُهَا، ثُمْنُهَا، سُبْعُهَا، سُدْسُهَا، خُمْسُهَا، رُبْعُهَا، ثُلْثُهَا، نِصْفُهَا»[۱] (قطعا که شخصی نماز را می‌خواند برای او نوشته نمی‌شود مگر یک‌دهم نمازش، یک‌نهم، یک‌هشتم، یک‌هفتم‌، یک‌ششم، یک پنجم، یک‌چهارم، یک‌سوم، نصف آن) یا مانند آن که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ذکر کردند، و همه‌ی اینها به خاطر حدیث نفس و غفلتش در نماز می‌باشد پس رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم امر کرد که سه بار به سمت چپ خود تف می‌کند و می‌گوید: اعوذ بالله من الشیطان الرجیم، مردی که این را انجام داد می‌گوید که پس به آنچه دچار شده بودم رفع شد.[۲]

پس هنگامی که به این وسوسه‌ها و حدیث نفس در نماز دچار شدی پس آنچه رسول الله به آن راهنمایی کرده است را انجام بده یعنی سه بار به سمت چپ خود تف کن و بگو: أعوذ بالله من الشیطان الرجیم و اگر از انداختن تف به سمت چپ خود معذور بودی، أعوذ بالله من الشیطان الرجیم را بگو و آن سه بار آن را تکرار کن پس الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به آنچه دچار شده‌ای را از بین می‌برد.

[۱] رواه احمد (۳۲۱/۴) و ابو داود (۷۹۶).

[۲] تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 34

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: هل تصح الصلاة من غير خشوع؟ وما المقصود بالخشوع أثناء الصلاة؟

فأجاب رحمه الله تعالى: الصلاة تصح بدون خشوع، ولكنها ناقصة جدا، لأن الخشوع هو لُبُّ الصلاة وروحها، وقد أثنى الله على من كانوا خاشعين في صلاتهم حيث قال: ﴿ قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَشِعُونَ ﴾ [المؤمنون: ۱-۲] والخشوع هو: سُكُون النفس، وحضور القلب، وامتثال الجسد، بحيث يكون في صلاته خاشعًا الله -عز وجل-، مُعْرِضًا عن بها على كل ما سواه لا تحدثه نفسه بشيء، وإنما هو مقبل على صلاته كل الإقبال يتدبر ما قرأ، ويتأمل ما فعل، ويتقرب إلى الله -عز وجل- بهذه الصلاة، ويأتي السُّنَّةِ التي جاءت بها عن رسول الله صلى الله عليه وسلم، أما من شرع في صلاته وهو يحدث نفسه ويجول في قلبه يمينا وشمالا فإن هذا ليس بخاشع، وبهذا تكون صلاته ناقصة، وقد جاء في الحديث: «إِنَّ الرَّجُلَ لَيَنْصَرِفُ وَمَا كُتِبَ لَهُ إِلَّا عُشْرُ صَلَاتِهِ، تُسْعُهَا، تُمْنُهَا، سُبْعُهَا، سُدْسُهَا، خُمْسُهَا، رُبْعُهَا، تُلُنُهَا، نِصْفُهَا» نحو ذلك، كل هذا من أجل غفلته وتحديثه نفسه أثناء الصلاة، وقد شكا رجل إلى رسول الله صلى الله عليه وسلم ما يجده من حديث النفس في صلاته، فأمره النبي صلى الله عليه وسلم أن يتفل عن يساره ثلاث مرات، ويستعيذ بالله من الشيطان الرجيم، ففعل الرجل فقال: فذهب عني ما أجد.

فإذا أصابك شيء في صلاتك من هذه الوساوس وحديث النفس فعليك بما أرشد به النبي : بأن تتفل عن يسارك ثلاث مرات، وتستعيذ من الشيطان ثلاث مرات، فإذا كنت في الصف في صلاة الجماعة فالتفل على اليسار متعذر، ولكن استعذ بالله من الشيطان الرجيم كرر ذلك ثلاثا فإن الله تعالى يذهب عنك ما وجدت.