(۲۰۸۱) سوال: شنیده‌ام که حضور قلب در نماز سنت است و برای انسان چیزی از نمازش نوشته نمی‌شود مگر آن مقدار که قلبش حاضر بوده است چ این چگونه است؟ آیا عدم حضور قلب در نماز، آن را باطل می‌کند؟

جواب:

علما اختلاف کرده‌اند که اگر قلب در نماز حاضر نباشد نماز باطل می‌شود یا نه؟ اگر در اکثر نمازش قلبش حاضر نباشد بعضی از علما گفته‌اند نمازش باطل است اگر که وسوسه در بیشتر نمازش غلبه کند ولی قول جمهور این است که حتی وسوسه‌ها به بیشتر نماز غلبه کند نمازش باطل نمی‌شود و استدلال کرده‌اند که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم خبر داده است که شیطان برای انسان در نمازش می‌آید و به او می‌گوید: «اذْكُرْ كَذَا، اذْكُرْ یوم كَذَا و کذا لَا يَدْرِي كَمْ صَلَّى»[۱] (فلان موضوع را به یاد آور، فلان روز را به خاطر آور تا آنکه مرد را درحالتی قرار می‌دهد که نمی‌داند‌ چند رکعت نماز گزارده است) و این دلالت که وسوسه‌ها نماز را باطل نمی‌کند و این قول به رفق برای مردم و به آنچه که شریعت اسلامی بر آسانی اقتضا می‌کند نزدیک‌تر است و اگر بگوییم که نماز در حالت غفلت انسان و عدم حضور قلب، باطل است نماز بسیاری از مردم باطل می‌شود و اگر قول به بطلان نماز مستلزم این نیست زیرا که چه بسا هنگامی که گفتیم: اگر وسوسه در بیشتر نماز غلبه کرد نماز باطل است چه بسا این سببی برای این شود که مردم بیشتر در نمازشان قلبشان را حاضر کنند ولی در هر صورت نظر جمهور صحیح است و اگر انسان قبلش را بیشتر نماز حاصر نباشد نمازش صحیح است ولی به حسب آن که در نماز قلبش غافل بوده است نمازش ناقص است.

[۱] رواه البخاری (۶۰۸) و مسلم (۳۸۹).