(۱۷۹۱) سوال: حکم شرع در نظر شما در مورد چیزی که امام شافعی در مورد قضای نمازی که فوت شده گفته است چیست؟ با وجود مباح دانستن امام شافعی در مورد قضای نماز که بسیاری از مردم در ادا کردن نماز در وقتش سهل انگاری می‌کنند و سبب ترک کردنشان می‌شود و آیا چیزی که امام شافعی رَحِمَهُ‌الله گفته در نظر اسلام سنت بدی است منطبق بر حدیثی که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید، است: {من سن سنة سیئة فعلیه وزرها ووزر من عمل بها إلی یوم القیامة}^[۱] (کسی که روش بدی را پایه‌گذاری کند پس گناه خود و گناه کسی که آن را تا روز قیامت انجام دهد را دارد)؟ لطفا توضیح دهید.

جواب:

می‌گویم آن چیزی که امام شافعی رَحِمَهُ‌الله از وجوب قضای نماز کسی که به عمد نماز را ترک کرده تا وقتش تمام شده است، بسیاری از اهل علم گفته‌اند ولی قول راجح آن می‌باشد کسی که نماز را عمدا ترک کند تا از وقتش خارج شود پس از او قبول نمی‌شود اگر هزار بار نماز بخواند زیرا که نماز عبادتی است که محدود به وقت خاصی است و فقط در وقت خودش قبول می‌شود زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {إِنَّ ٱلصَّلَوٰةَ كَانَتۡ عَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِینَ كِتَـٰبࣰا مَّوۡقُوتࣰا} [سوره النساء: ۱۰۳] (که همانا نماز (فریضه‌ای است که) در اوقات معینی بر مؤمنان واجب (و نوشته) شده‌است) و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم این وقت‌ها را بیان کرده است و وقت صبح، از طلوع فجر تا طلوع خورشید است و وقت ظهر، از زوال خورشید تا سایه‌ی هرچیز از اندازه‌ی خودش بعد از سایه‌ای که بعد از زوال پدید می‌آید، باشد و وقت عصر، از وقتی که وقت ظهر پایان می‌یابد تا خورشید زرد شود ولی وقت ضرورتش تا خورشید غروب کند و  وقت مغرب، از غروب خورشید تا شفق قرمز است و وقت عشاء از غیب شدن شفق قرمز تا نصف شب است اما اگر انسان بدون عذر عمدا نمازش را به وقتش خارج کند هزار بار هم نماز بخواند،نمازی ندارد و این قول راجح است که دلیل بر آن دلالت می‌دهد همانگونه که شخصی اگر قبل از رسیدن وقت، نماز بخواند قبول نمی‌شود زیرا که همه‌ی آن از حدودی شرع تعیین کرده است خارج شده است و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید:«من عمل عملاً لیس علیه أمرنا فهو رد»^[۲]  (هر عملی که امر ما بر آن نیست مردود است)

ولی اگر عذر داشته باشد مثل اینکه انسان فراموش کند و یا خواب بیافتد و احتیاط کرده که بیدار شود ولی بیدار نشده است پس نمازش قضا می‌شود اگر وقتش نیز بگذرد زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «من نام عن صلاةٍ أو نسيها فليصلها إذا ذكرها، لاكفارة لها إلا ذلك» (کسی که از نمازی خواب رفت یا فراموش کرد پس هنگامی که بیاد آورد آن را بخواند و کفاره‌ای غیر از آن ندارد) سپس این قول الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را تلاوت کرد:{وَأَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ لِذِكۡرِیۤ} [سوره طه: ۱۴] (و نماز را برای یاد من بر پا دار)^[۳]

[۲] رواه البخاری (۲۶۹۷) و مسلم (۱۷۱۸).

[۳] تخریج آن گذشت.

[۱] رواه مسلم (۱۰۱۷)