(۱۶۱۰) تیمم با چه چیزهایی باطل می‌شود؟

(۱۶۱۰) سوال: روش تيمم چگونه است؟ تیمم با چه چیزهایی باطل می‌شود؟ اگر کسی به مقداری آب پیدا کرد که فقط برای بخشی از وضو کفایت می‌کرد، چه کاری باید انجام دهد؟

جواب:

تيمم به این صورت است که یک بار با دو دستش بر خاک بزند سپس تمام صورتش را با کف دستش مسح نماید، سپس با دست راستش دست چپ را مسح کند و برعکس. روش مشهور در تیمم همین است. علما گفته‌اند: شایسته است که شخص، انگشتانش را نیز خلال نماید.

چیزهایی که تیمم با آن باطل می‌شود: اگر تیمم برای رفع جنابت باشد، با هر چیزی که غسل را واجب می‌کند، باطل می‌شود و اگر به جای وضو باشد، با هر چیزی که وضو را واجب می‌کند، باطل می‌شود. این حکم تا زمانی است که تیمم مباح و جایز باشد اما اگر تيمم برای شخص، جایز نبود بدین صورت که مثلا به خاطر عدم وجود آب، تیمم کند سپس آب بیابد، با به دست آوردن آّب، تیممش باطل می‌شود یا اگر به خاطر بیماری تیمم کند سپس بهبود یابد، تیممش باطل می‌شود. بنا بر دیدگاه راجح و برگزیده، تيمم با خروج وقت نماز، باطل نمی‌شود زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «جُعِلَتْ لِیَ الأرْضُ مَسجِداً وَ طَهُوراً»[۱] : (زمین برای من، محل نماز خواندن و پاکیزه قرار داده شده است). «الطَّهور» (با فتحه‌ حرف طاء) ماده‌ای است که فرد خود را با آن پاک می‌نماید و طهارت می‌گیرد مانند «الوَضوء» (با فتحه‌ حرف واو) آبی است که با آن وضو گرفته‌ می‌شود و «السَّحور» (با فتحه‌ حرف سین) غذایی است که به هنگام سحر خورده می‌شود.

الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بعد از بیان طهارت با آب و تیمم، فرمود: {فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ} [المائدة: ۶] : (با آن خاک، صورت‌ها و دستانتان را مسح نمایید؛ الله نمی‌خواهد که شما را به سختی دچار کند بلکه می‌خواهد شما را پاک نماید). این آیه دلیلی بر این است که تیمم، مایه‌ی طهارت و پاکی می‌باشد و وقتی که طهور و پاک کننده باشد فقط با چیزی باطل می‌شود که وضو و غسل با آن باطل می‌شود زیرا تیمم، بدل و به جای غسل یا وضو انجام می‌شود و حکم آن‌ها را دارد؛ لذا اگر شخصی برای رفع جنابت، تیمم کند، حدث و ناپاکی وی رفع می‌شود و تیمم را برای این جنابت، تکرار نمی‌کند مگر این که جنابت دیگری برایش رخ دهد یا با سبب دیگری غسل بر وی واجب شود. اگر تيمم به جای وضو انجام شود، شخص بر طهارت خود باقی می‌ماند تا این که یکی از نواقض وضو رخ دهد؛ اگر فردی برای نماز صبح تیمم انجام دهد و تا نماز ظهر یا عصر با طهارت بماند و هیچ باطل‌کننده‌ای مانند ادرار، مدفوع، خواب، خوردن گوشت شتر و غیره که وضو را باطل می‌کند انجام ندهد، در این حالت می‌تواند با همان تیمم نماز صبح، نماز بخواند.

هر کس مقدار کمی آب داشت که فقط برای بخشی از وضو گرفتن کفایت می‌کرد، باید هر قدر توانست از آن آب برای وضو گرفتن استفاده کند سپس برای مقدار باقی مانده، تیمم کند؛ زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ} [التغابن: ۱۶] : (هر قدر می‌توانید، تقوای الله را پیشه سازید). رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز می‌فرماید: «وَإذا أمرتكم بأمر فأتوا منه ما استطعتم»[۲] : (هرگاه شما را به کاری فرمان دادم، هر قدر که می‌توانید آن را انجام دهید). این شخص نیز توانایی استفاده از آب در بعضی از اعضای وضو را دارد لذا ملزم به استفاده از آن است و چون از استفاده کردن آب در سایر اعضا عاجز مانده است، تیمم انجام می‌دهد.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 58

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: ما صفة التيمم؟ وبم يبطل؟ وماذا يعمل من وجد ماء يكفي لبعض وضوئه؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: صفة التيمم أن يضرب التراب بيديه ضربة واحدة، فيمسح وجهه كله بباطن كفه ثم يمسح يده اليمنى باليسرى وبالعكس. هذه هي الصفة المشهورة. قال أهل العلم: وينبغي أن يخلل أصابعه.

وأما ما يبطل به التيمم فإن التيمم إن كان عن جنابة بطل بكل ما يوجب الغسل، وإن كان عن وضوء بطل بما يوجب الوضوء، هذا ما دامت إباحة التيمم قائمة، فأما إذا لم يُبَح التيمم؛ مثل أن يتيمم لفقد الماء ثم يجده، فإنه يبطل تيممه بوجود الماء، وكذلك لو تيمم لمرض ثم شفي منه، فإنه يبطل تیممه بشفائه من هذا المرض.

ولا يبطل التيمم بخروج الوقت على القول الراجح، وذلك لأن النبي صلى الله عليه وسلم قال: «جُعِلَتْ لِي الْأَرْضُ مَسْجِدًا وَطَهُورًا». والطَّهور بالفتح: ما يتطهر به، کالوضوء بالفتح : ما يُتوضّأ به، والسحور بالفتح: ما يتسحر به.

وقال الله -عز وجل- بعد أن ذكر الطهارة بالماء والتيمم، قال: ﴿ فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ ﴾ [المائدة: ٦]. فدل هذا على أن التيمم مطهر، وإذا كان مطهرًا فإنه لا تبطل طهارته إلا بما تبطل به طهارة الماء؛ لأن التيمم بدل عنه، والبدل له حكم المبدل، فلو تيمَّمَ الإنسان عن جنابة مثلا فإنه يرتفع حَدَثه، ولا يُعيد التيمم عن هذه الجنابة إلا إذا حصل له جنابة أخرى، أو موجب للغسل سواها.

وإذا تيمم بسبب ناقض من نواقض الوضوء فإنه يبقى على طهارته، حتى يوجد أحد النواقض، فلو تيمَّمَ الرجل لصلاة الفجر، وبقي على طهارته إلى صلاة الظهر، أو إلى صلاة العصر، لم يأتِ بناقض من نواقض الوضوء؛ من بول، ولا نوم، ولا غائط، ولا أكل لحم إبل، ولا غيرها، مما ينقض الوضوء، فإنه في هذه الحال يُصلّي بالتيمم الذي تيمم به لصلاة الفجر.

ومن وجد ماء يكفي لبعض وضوئه فإنه يستعمله، ويتيمم للباقي، بناءً على قوله تعالى: ﴿ فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ ﴾ [التغابن: ١٦]. وقول النبي صلى الله عليه وسلم: «وَإِذَا أَمَرْتُكُمْ بِأَمْرٍ فَأْتُوا مِنْهُ مَا اسْتَطَعْتُمْ» وهذا الرجل استطاع أن يستعمل الماء في بعض أعضاء وضوئه فلزمه استعماله، وعجز عن استعماله بالبقية لفقد الماء، فيتيمم لذلك.