(۱۳۲۳) سوال: در مصر، وقتی کسی از توالت بیرون می‌آید، به او می‌گویند: سالم باشی. وی پاسخ می‌دهد: الله شما را سالم و سلامت نماید. آیا این کار گناه یا بدعت است؟ اگر بدعت است، چرا؟ پرسش دیگر این ‌که در نماز جهری، وقتی امام سوره‌ی فاتحه را خواند و سکوت نمود، سپس نمازگزار سوره‌ی فاتحه را خواند و هنوز امام قرائت را شروع نکرده، آیا ساکت بماند یا دوباره فاتحه را بخواند یا شروع به خواندن سوره[۱] کند؟

جواب:

درباره‌ی پرسش اول باید بگویم: عبارت «شفاک الله» به فردی که از توالت بیرون می‌آید، هیچ اصلی ندارد. سلف صالح که بهترین الگو برای مسلمانان هستند چنین نکرده‌اند. سنت این است که وقتی انسان قصد قضای حاجت دارد، با پای چپ وارد توالت شود و در همین حال بگوید: «اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْخُبُثِ وَالْخَبَائِثِ»[۲] : «‌پروردگارا! از شر شیاطین نر و ماده، به تو پناه می‌آورم». هنگام بیرون آمدن نیز اول پای راستش را بیرون می‌گذارد و می‌گوید: «غُفرَانَکَ»[۳] : «بخشش تو را می‌طلبم». یا بگوید: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَذْهَبَ عَنِّي الْأَذَى وَعَافَانِی»[۴] : «تعریف و تمجید مخصوص الله است که زیان را از من دور نمود و مرا سالم گردانید».

امّا گفتن «غفرانک» هم خوب است. ولی دعایی که در پرسش مطرح شد، هیچ اصلی ندارد و نباید تبدیل به عادت و رسم در میان مردم گردد. زیرا اگر چنین کارهایی عادت شود، به سنت تبدیل می‌شود و مردم آن را مشروع به شمار می‌آورند؛ در حالی ‌که مشروع نیست.

در پرسش دوم مطرح شد که امام سوره‌ی فاتحه را خوانده و سکوت نموده است؛ نمازگزار نیز در این فاصله، سوره‌ی فاتحه را می‌خواند؛ اما هنوز امام قرائت سوره را شروع نکرده است؛ نمازگزار چه کاری انجام دهد؟ در پاسخ می‌گویم: اول از همه به امام تذکر می‌دهم که سکوت طولانی میان فاتحه و قرائت، درست نیست. مشروع این است که باید فاصله‌ی اندکی صورت گیرد تا قرائت فرض (سوره‌ی فاتحه) و قرائت مستحب (هر مقدار از قرآن که مقدور بود) قابل تشخیص باشد. نمازگزار در این فاصله‌ی اندک، شروع به قرائت سوره‌ی فاتحه می‌کند و آن را کامل می‌خواند؛ هر چند امام در حال قرائت آیات بعد باشد. اما سکوت طولانی میان این دو قرائت، خلاف سنت است.

اما اگر چنین کرد و سکوتش طولانی شد، نمازگزار باید فاتحه را بخواند و قرائت بعد را آغاز کند تا امام قرائتش را شروع نماید. وقتی امام قرائت سوره را شروع کرد، نمازگزار باید سکوت کند. زیرا جایز نیست که وقتی امام دارد قرائت می‌کند، مأموم نیز قرائت کند و مأموم فقط اجازه دارد سوره‌ی فاتحه را بخواند.

***

[۱] معمولا به سوره‌ی قل هو الله گفته می‌شود. اما هر سوره‌ای که نمازگزار بعد از فاتحه بخواند، سوره نامیده می‌شود و منظور سوره‌های کوتاه است.

[۲] صحیح بخاری: کتاب الوضوء، باب ما یقول عند الخلاء، حدیث شماره (۱۴۲). صحیح مسلم: کتاب الحیض، باب ما یقول إذا أراد دخول الخلاء، حدیث شماره (۳۷۵). از انس بن مالک رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ.

[۳] مسند أحمد: (ج۴۲، ص۱۲۴)، حدیث شماره (۲۵۲۲۰). سنن ابوداود: کتاب الطهارة، باب ما یقول الرجل إذا خرج من الخلاء، حدیث شماره (۳۰). نیز سنن ترمذی: أبواب الطهارة، باب ما یقول إذا خرج من الخلاء، حدیث شماره (۷). سنن ابن ماجه: کتاب الطهارة و سننها، باب ما یقول إذا خرج من الخلاء، حدیث شماره (۳۰۰). از یوسف بن أبی بُرده که از ام المومنین عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا شنید که می‌گفت: رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هنگام خروج از خلا می‌گفت: «غُفرَانَکَ».

[۴] سنن ابن ماجه: کتاب الطهارة و سننها، باب ما یقول إذا خرج من الخلاء، حدیث شماره (۳۰۱). از انس بن مالک رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ.