(۱۳۱۶) سوال: با برخی از نزدیکانم در منزلی زندگی می‌کنم که سگی دارند و ادعا می‌کنند که برای نگهبانی است. زیاد اتفاق می‌افتد که به او دست بزنند یا با دستانشان، بدنش را بشویند. آیا استفاده از سگ به هدف نگهبانی خانه، درست است؟ آیا دست زدن به آن، موجب باطل شدن وضو می‌شود یا وضو درست است؟ حکم استفاده از ظرف‌هایی که آب و غذایش را در آن می‌ریزند، چیست؟

جواب:

استفاده از سگ و نگهداری از آن تنها در مواردی که دین اجازه می‌دهد، درست است. پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در سه مورد استفاده از سگ را جایز می‌فرماید:

1. سگ گله که در برابر حیوانات وحشی و گرگ‌ها، از آن محافظت می‌کند.
2. سگ مزرعه که از محصولات کشاورزی در برابر حیوانات مراقبت می‌کند.
3. سگ شکار که برای شکار کردن استفاده می‌شود.

تنها در همین سه حالت است که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم اجازه دادند که از سگ استفاده شود و در غیر این سه حالت، نگهداری از سگ، جایز نیست. خانه‌ای که در وسط شهر قرار دارد، برای نگهداری از آن، نیازی به سگ نیست. پس نگهداری سگ در چنین حالتی، حرام است و هر روز یک یا دو قیراط از پاداش صاحبانش کم می‌شود. آنان باید از نگهداری آن سگ صرف نظر کنند.

اما اگر آن خانه، در یک بیابان باشد و اطرافش خانه‌ی دیگری نباشد، نگه داشتن سگ برای نگهبانی از خانه و ساکنانش جایز است. زیرا مراقبت از اهل منزل، مهمتر از نگهبانی کردن حیوانات و محصولات کشاورزی می‌باشد.

اگر با دست خشک به سگ دست بزنند، آن‌ دست نجس نمی‌شود. اما اگر دست فرد و یا بدن حیوان مرطوب باشد، باعث آلوده شدن دست می‌شود و بنا بر دیدگاه جمهور علماء، باید دست شسته شود. یعنی دست را هفت بار بشوید؛ البته بار اول با خاک باشد.

درباره‌ی ظرف‌هایی که در آنها به سگ آب و غذا می‌دهند، باید گفت که اگر زبان یا دهانش با آن تماس داشت، باید هفت مرتبه شسته شود و بار اول با خاک تمیز شود. در صحیح بخاری و مسلم و دیگر کتاب‌های حدیث، از ابو هریره رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ نقل است که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «وقتی سگ، دهان یا زبانش را به ظرف بزند، پاک کردنش به این صورت است که هفت مرتبه شسته شود و بار اول با خاک باشد».[۱]

***

[۱] صحیح مسلم: کتاب الطهارة، باب حکم ولوغ الکلب، حدیث شماره (۲۷۹). از ابوهریره رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با این لفظ: «إِذَا وَلَغَ الْكَلْبُ فِي إِنَاءِ أَحَدِكُمْ فَلْيُرِقْهُ. ثُمَّ لِيَغْسِلْهُ سَبْعَ مِرَارٍ». گر چه روایتی که شیخ در فتوا آوردند، از لحاظ لفظی با این روایت فرق دارد، ولی معنا یکیست. شیخ چنین می‌گوید: «طهورُ إناءِ أحدكُم إذا ولغَ فيهِ الكلبُ أن يغسلهُ سبعَ مراتٍ أولاهنّ بالترابِ».