(۱۲۲۲) سوال: حدیثی هست که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم حلقه‌ی علمی و حلقه‌ی ذکری را دید. اما ایشان در حلقه‌ی علم نشستند.^[۱] آیا این صحیح است؟ اگر چنین است، آن کسانی که در حلقه‌ی ذکر نشسته بودند، چطور ذکر می‌کردند؟ یا چه می‌گفتند که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آنها را منع نفرمود، بلکه فقط حلقه‌ی علم را برگزید؟ آیا این دلیل به شمار می‌رود که حلقه‎های ذکر دسته جمعی، بدعت هستند؟ در حالی که در این حدیث – اگر صحیح باشد – رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آنها را نهی نفرمود، بلکه از آنها دوری کرد؟

جواب:

از صحت این حدیث اطلاعی ندارم و گمان نمی‌کنم که چنین حدیثی صحیح باشد. ولی شکی در این نیست که جمع شدن برای علم، یکی از بهترین اعمال است. زیرا طلب علم، نوعی جهاد در راه الله است. چون قوام دین بر علم و بیان و قتال در مقابل کسانی است که آن را نپذیرند و با آن به مخالفت برخیزند و تابع احکامش نشوند.

اما اجتماع کردن برای ذکر هم اشکالی ندارد. ولی نه آن چنان که برخی از صوفی‌ها انجام می‌دهند و دور هم جمع می‌شوند و یک صدا با هم ذکر می‌کنند. بلکه می‌توانند مثلا برای قرآن خواندن یا اموری شبیه این دور هم شوند. سپس یکی از آنها قرآن بخواند و بقیه گوش دهند و این قرائت بین آنها بچرخد و هر کدام مقداری تلاوت کند و دیگران گوش دهند. در چنین حالتی اشکالی ندارد.

***

[۱] حدیثی با این مضمون پیدا نکردم.