(۱۰۴۸) سوال: هنگامی که کتاب‌های حدیث را می‌خوانم در آنها احادیث صحیح و ضعیف و موضوع می‌یابم. آیا استدلال و عمل به آنها جایز است یا خیر؟

جواب:

سنت، چنان که سائل گفت به سه دسته تقسیم می‌شود: صحیح و حسن و ضعیف. البته چهارمی هم دارد که روایت موضوع است.

 اما روایت صحیح و حسن: به آنها استدلال می‌شود و پذیرفته می‌شوند. یعنی به احکامی که بر آن دلالت دارند عمل می‌شود و اخبارشان نیز تصدیق می‌گردد.

اما روایت ضعیف: اگر روایات و شواهد دیگری مثل آن وجود داشته باشد به درجه‌ی حسن لغیره ارتقا پیدا کرده و به حدیث حسن ملحق می‌شود و حکم آن را می‌گیرد. در غیر این صورت حجت نیست. اما بعضی از علما در فضایل اعمال يا برای نهی از انجام منهیات، به آن استشهاد می‌کنند. البته به سه شرط:

اول: دارای اصل صحیحی باشد که به آن گواهی دهد.

دوم: ضعفش زیاد نباشد.

سوم: اعتقاد به صحت آن از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نداشته باشد. یعنی معتقد نباشد که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن را فرموده است. به عنوان مثال اگر حدیثی ذکر شود که در آن فضیلت نماز جماعت آمده و حدیث ضعیف باشد، اما سه شرطی که ذکر کردیم برآن مطابقت داشته باشد، می‌توان برای استشهاد از آن استفاده کرد. زیرا نماز جماعت واجب است و اصل فضیلتی که دارد، ثابت می‌باشد. در اینجا از سه شرط، شرط اول یعنی وجود اصل، موجود است. اگر دو شرط دیگر نیز در آن موجود باشد، یعنی: ضعف آن شدید نباشد و معتقد نباشد که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن را فرموده‌اند، استشهاد به آن جایز است.

اما حدیث موضوع، که نوع چهارم است: در هیچ صورتی جایز نیست آن را به پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نسبت داد. بلکه حتی جایز نیست آن را روایت کرد. روایتش فقط در صورتی جایز است که بگوید این روایت، موضوع است. یا برای بیان موضوع بودنش آن را روایت کند تا مردم فریب آن را نخورند. همچنین روایت احادیث ضعیفی که کمی قبل گفتیم روایتشان با وجود سه شرط، جایز است، فقط در صورتی جایز است که ضعف آنها را بیان کند. گر چه گفتیم که استشهاد به آنها جایز است، اما حتما باید همراه با بیان ضعفشان باشد.

***