(۱۰۱۴) سوال: الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در جاهای زیادی از قرآن، به صله‌ی رحم امر کرده است. اما چگونه این آیات با این آیه در سوره‌ی مجادله تناسب دارند که می‌گوید: {لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ} [مجادله: ٢٢].  (هیچ قومی را که ایمان به الله و روز قیامت دارند نمی‌یابی که با کسانی که با الله و رسولش مخالفت می‌ورزند، دوستی کنند. اگر چه که پدران‌شان یا فرزندانشان باشند….)؟ از آنجایی که شرک و کفر، مخالفت با الله و رسول صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است و تعامل با آنها چنین است که در آیه آمده، پس باید با تارک نماز یا کسانی که اعتقادات فاسدی مانند توسل به اولیا دارند و همچنین کسانی که اعمال باطل در شادی‌ها و عزاداری‌هایشان انجام می‌دهند، چگونه تعامل نمود؟ زیرا عمل آنها نیز مخالف با دستور الله و رسول است.

جواب:

تعارضی بین امر به صله‌ی رحم و این آیه وجود ندارد: {لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهۥ}. زیرا لازمه‌ی صله‌ی رحم، محبت و دوستی نیست. مودت یعنی دوستی دو طرفه و به معنای محبت خالص است. بنابراین ممکن است خویشاوندانی را ملاقات کنی که دوستشان نداری، بلکه به خاطر باطلی مثل شرک یا کمتر از شرک که دارند، از آنها بیزاری.

به همین خاطر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَوَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْنًا عَلَى وَهْنٍ وَفِصَالُهُ فِي عَامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَلِوَالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ * وَإِنْ جَاهَدَاكَ عَلَى أَنْ تُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا وَصَاحِبْهُمَا فِي الدُّنْيَا مَعْرُوفًا وَاتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنَابَ إِلَيَّ} [لقمان: ١٤-١٥]. (و به انسان درباره‌ی پدر و مادرش سفارش کردیم، مادرش او را با ناتوانی روی ناتوانی حمل کرد و از شیر باز گرفتنش در دو سال است. (آری، سفارش کردیم) که برای من و برای والدینت شکر به جای آور که باز‌گشت به سوی من است. و اگر آن دو تلاش کنند که تو چیزی را که به آن علم نداری شریک من قرار دهی، پس از آنان اطاعت نکن. و در دنیا با آنان به شایستگی رفتار کن و از راه کسی پیروی کن که به سوی من بازگشته است).

الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ دستور می‌دهد که با والدین در این دنیا به نیکی رفتار کنیم. هرچند که والدین کافر و مشرک باشند. بلکه هرچند تمام سعیشان را به کار گیرند تا فرزندشان را مشرک کنند که فرزندشان چه پسر و چه دختر مشرک باشد.

همچنین عقلا و شرعا ممکن است صله‌ی رحم را به جای آوری، در حالی که قلبا او را دوست نداری. بلکه به خاطر خویشاوندی‌ یا همسایگی، صله‌اش را به جای آوری. اما قلبا به خاطر مخالفتی که با الله و رسول دارد، از او بیزار باشی.

***