(۸۹۰) منظور از بنین و بنون چیست؟

(۸۹۰) سوال: الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فرموده است: {زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ} [آل عمران: ١٤]: (محبت شهوات برای مردم آراسته شده، از جمله زنان و فرزندان) و در آیه‌ی دیگری فرموده: {الْمَالُ وَالْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا} [كهف: ٤٦]: (مال و فرزندان زینت زندگی دنیاست). آیا مقصود از «بَنِين» در آیه‌ی اول و «بَنُون» در آیه‌ی دوم، فقط پسران هستند یا تمام فرزندان را شامل می‌شوند؟

جواب:

منظور از {وَالْبَنُون} در این دو آیه و به طور عموم در کلام عرب، تنها فرزندان پسر هستند. زیرا ما لفظ بنون داریم به معنای پسران و لفظ بنات داریم به معنای دختران. دختران نوعی از بشر هستند و پسران نوعی دیگر. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {أَمْ لَهُ الْبَنَاتُ وَلَكُمُ الْبَنُونَ} [طور: ۳۹]: (آیا دختران برای اوست و پسران برای شما)؟ مشخص است که وابستگی انسان به پسر بیشتر از وابستگی به دختر است. با این وجود انسان باید میان فرزندان پسر و دختر خود عدالت را رعایت کند. چنان که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمودند: «از الله بترسيد و ميان فرزندانتان با عدالت رفتار کنيد».[۱]

به همین مناسبت می‌خواهم این مساله را روشن کنم که انسان در بذل و بخشش به فرزندانش باید میان آنها عدالت کند. به پسر دو برابر دو دختر بدهد. اگر مثلا به پسر صد ریال داد، به دختر پنجاه ریال بدهد. این به نسبت چیزهایی است که انسان به فرزندانش می‌بخشد.

اما در نفقه، عدالت این است که به هر کدام از آنها چیزی را که به آن نیاز دارد، بدهد. این مساله نیز بر اساس احتیاجی که هر فرزند دارد، تفاوت می‌کند. اگر انسان فرزندانی دارد که به سن ازدواج رسیده‌اند و به ازدواج نیاز دارند و پدر نیز توانایی آن را دارد که خرج ازدواجشان را بدهد، بر او واجب است چنین کند. اما لازم نیست به دیگر فرزندانی که به سن ازدواج نرسیده‌اند، همان مبلغ را بدهد. چون پرداخت هزینه‌های ازدواج برای این فرزند، از باب دفع حاجت است. همچنین اگر یکی از فرزندان مریض شد و پدر برای معالجه‌ی او، مبلغی را هزینه نمود، نیاز نیست همان هزینه را به دیگر فرزندان نیز بدهد. چون این مبلغ برای دفع حاجت بوده است.

به هر حال مهم این است که انسان در بذل و بخشش بین فرزندانش عدالت را رعایت کند. اما هزینه‌هایی که برای دفع حاجت هستند، برای هر کدام به اندازه‌ای که نیاز دارند، خرج می‌شود.

***

^[۱] صحیح بخاری: کتاب الهبة و فضلها، باب الإشهاد فی الهبة. حدیث شماره: (۲۵۸۷)، و صحیح مسلم: کتاب الهبات، باب کراهیة تفضیل بعض الأولاد فی الهبة. حدیث شماره: (۱۶۲۳). از نعمان بن بشیر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با این لفظ: «اتَّقُوا اللهَ وَاعْدِلُوا بَيْنَ أَوْلَادِكُمْ».

تعداد بازدید: 19

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: قال الله -تبارك وتعالى -: ﴿ زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ ﴾ [آل عمران: ١٤] الآية، وفي آية أخرى قال تعالى: ﴿ الْمَالُ وَالْبَنُونَ زِينَةُ الْحَيَوةِ الدُّنْيَا ﴾ [الكهف: ٤٦] فهل المقصود بالبنبين في الآية الأولى والبنون في الآية الثانية الأولاد عامة، أم الذكور خاصة؟

فأجاب رحمه الله تعالى: المراد بـ ﴿ وَالْبَنُونَ ﴾ في هاتين الآيتين -وفي غيرهما أيضًا من كلام العرب عامة -: الذكور فقط، لأنه يقال: بنون ويقال: بنات، فالبنات هم نوع من البشر والبنون هم النوع الآخر من البشر، فهما نوعان من البشر، قال الله تعالى: ﴿ أَمْ لَهُ الْبَنَنتُ وَلَكُمُ الْبَنُونَ ﴾ [الطور: ٣٩] ومن المعلوم أن تعلقَ الإنسان بالبنين أكثر من تعلقه بالبنات، ومع هذا فإنه تَعَلَّقَ يجب على الإنسان أن يَعْدِلَ بين أولاده الذكور والإناث، كما قال النبي صلى الله عليه و سلم: «اتقوا الله واعدلوا بين أولادكم». وبهذه المناسبة أود أن أبين أنه يجب على الإنسان في عطية أولاده أن يعدل بينهم، فيعطي الذكر مثل حظ الأنثيين، فإذا أعطى الذكر مائة ريال مثلا فليعطِ الأنثى خمسين ريالا، هذا بالنسبة للعطايا التي هي تبرع محض.

وأما النفقات فالعدل فيها أن ينفق على كل واحد منهم بما يحتاج إليه، وهذا يختلف باختلاف حال الولد، فإذا كان لديك أولاد قد بلغوا سن الزواج واحتاجوا إليه وجب عليك أن تزوجهم إذا كان لديك قدرة على ذلك، ولا تعط الآخرين الذين لم يبلغوا سن الزواج مثلما أعطيت هؤلاء في الزواج، لأن هذا من باب دفع الحاجة. وكذلك لو مرض أحد الأبناء واحتاج إلى علاج وأنفقت عليه في علاجه، فإنه لا يلزمك أن تعطي الآخرين مثلما أنفقت على هذا المريض، لأن هذا من باب دفع الحاجة.

فالمهم أن الواجب على الإنسان أن يعدل بين أولاده في عطية التبرع، وأما ما يراد به دفع الحاجة فإن كل واحد منهم تعطيه ما يحتاج إليه.