(۸۱۵) سوال: حکم گفتن (صدق الله العظیم) بعد از اتمام قرائت چیست؟
جواب:
گفتن (صدق الله العظیم) بعد از قرائت قرآن، هیچ اصلی در سنت و عمل صحابه رَضِيَاللهُعَنْهُم ندارد و جدیدا مد شده است. شکی نیست که وقتی کسی میگوید: (صدق الله العظیم)، دارد الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ را ستایش میکند و در نتیجه عبادت محسوب میشود. وقتی عبادت به حساب آید، حتما باید دلیلی از شرع دلیل باشد و اگر دلیلی نداشته باشد، انجام دادن آن جایز نیست. حال که دلیلی از شرع برای این عمل وجود ندارد، دیگر ختم قرائت با این جمله مشروع و سنت نیست و کسی نمیتواند در انتهای قرائتش بگوید: (صدق الله العظیم).
اگر کسی گفت: آیا الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ نفرموده: {قُلْ صَدَقَ اللَّهُ} [آل عمران:۹۵]: (بگو الله راست گفت)؟
در جواب میگوییم: بله، الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ چنین فرموده و ما هم چنین میگوییم. ولی آیا الله و رسولش گفتهاند: هر وقت از قرائت قرآن فارغ شدید، بگویید: صدق الله؟ در روایت صحیح نقل شده که رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم قرآن میخواند. اما نقل نشده که ایشان گفته باشند: (صدق الله العظیم). همچنین ابن مسعود رَضِيَاللهُعَنْهُ برای ایشان سورهی نساء را خواند تا بدانجا رسید که میفرماید: {فَكَيْفَ إِذَا جِئْنَا مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَجِئْنَا بِكَ عَلَى هَؤُلَاءِ شَهِيدًا} [نساء:۴۱]: (پس چگونه است وقتی که از هر امتی، شاهدی بیاوریم و تو بر آنان شاهد باشی)، که رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم فرمودند: «بس است»،[۱] و نفرمود: بگو: صدق الله و ابن مسعود رَضِيَاللهُعَنْهُ نیز چنین نگفت. این دلالت میدهد که گفتن (صدق الله) در انتهای قرائت، مشروع نیست.
اما اگر فرضا چیزی اتفاق افتاد که الله و رسولش از آن خبر داده بودند و تو گفتی: صدق الله، سپس آیهای از قرآن را برای شاهد آوردی، اشکالی ندارد. چون این از باب تصدیق قرآن است. به عنوان مثال شما شخصی را ببینید که به جای طاعت پروردگارش، مشغول فرزندان خود است و بگویی: الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ راست فرمود: {أَنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلَادُكُمْ فِتْنَةٌ} [انفال:۲۸]: (همانا اموال و فرزندانتان، وسیلهی ابتلا و آزمایشتان هستند). نیز امثال این آیات که انسان از آن به عنوان شاهد استفاده میکند، اشکالی ندارد.
***
[۱] صحیح بخاری: کتاب التفسیر، باب سورة النساء، حدیث شماره (۴۳۰۶). صحیح مسلم: کتاب صلاة المسافرین و قصرها، باب فضل استماع القرآن و طلب القراءة من حافظ للاستماع و البکاء عند القراءة و التدبر، حدیث شماره (۸۰۰)، از عبدالله بن مسعود رَضِيَاللهُعَنْهُ با این لفظ: «أمسِك».