چهارشنبه 19 ذیقعده 1447
۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۵
6 می 2026

(۶۹۷) زکات علم، آموزش آن به مردم است

(۶۹۷) سوال: آیا درست است که می‌گویند علم زکات دارد و زکات آن، آموختن به مردم است؟

جواب:

بله، بر شخص عالم و دانشمند واجب است که وقتی مردم به علمش احتیاج پیدا کردند، آن را برای مردم بیان کند؛ چه با جواب دادن به سوال‌های آنها باشد و چه با بیان علم برای مردم حتی اگر سوال هم نپرسند. دلیل آن نیز این آیه است: {وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ} [آل عمران: ۱۸۷]: (و آن هنگام را كه الله پيمان مؤكّد از اهل كتاب گرفت كه بايد كتاب را برای مردمان آشكار ساخته و توضيح دهيد و آن را كتمان و پنهان نسازيد. امّا آنان آن را پشت سر افكنده و به بهای اندكی فروختند! پس چه بد چيزی را خريدند). همین وظیفه است که بعضی از عوام آن را زکات علم نامیده‌اند. بنا بر این زکات علم، آموختن آن به دیگران و زکات مال، صدقه و زکات جاه و مقام، شفاعت برای دیگران است. اما ما می‌گوییم: فرقی نمی‌کند که آن را زکات بنامید یا خیر، در هر صورت بر اهل علم واجب است که علم را برای مردم بیان کنند تا بدین وسیله در زمره‌ی کسانی قرار نگیرند که علم به آنها داده شد، اما آن را کتمان نمودند.

از الله خواهانیم که به همه‌ی ما علم سودمند و عمل صالح و روزی حلال و وافر دهد که ما را از خلق بی نیاز گرداند. بی گمان که او جواد و کریم است. و صلی الله علی نبینا محمد و علی آله و صحبه أجمعین.

***

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: هل صحيح أن للعلم زكاة، وهي بذله للناس وتعليمه إياهم؟

فأجاب رحمه الله تعالى: نعم يجب على العالم أن يبين علمه للناس إذا احتاجوا إليه، سواء بالإجابة على أسئلتهم، أو ببيان العلم إذا احتاج الناس إليه وإن لم يسألوا، لقول الله تعالى: ﴿وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَبَ لبيتنَه لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ، فَنَبَدُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ ﴾ [آل عمران: ۱۸۷] ، وهذا الواجب يسميه بعض العامة زكاة، فزكاة العلم التعليم، وزكاة المال الصدقة وزكاة الجاه الشفاعة، وما أشبه ذلك من العبارة التي يقولها العامة، ولكن نحن نقول: سواء سميتموه زكاة أم لم تسموه يجب على أهل العلم أن يبينوا العلم للناس، لئلا يكونوا من الذين أوتوا العلم فكتموه.

نسأل الله أن يرزقنا جميعا العلم النافع، والعمل الصالح، والرزق الطيب الواسع الذي يغنينا به عن خلقه، إنه جواد كريم، وصلى الله وسلم على نبينا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين.

مطالب مرتبط:

(۶۳۵) سوال: چگونگی حفظ کردن قرآن کریم

(۶۳۵) سوال: جناب شیخ من می‌خواهم قرآن را حفظ کنم. اما نمی‌دانم چطور این کار را انجام دهم. لطفا مرا راهنمایی کنید. جواب: روش حفظ قرآن به نسبت هر شخص و به نسبت استادی که نزد او حفظ می‌کند، متفاوت است. برای حفظ قرآن چندین روش وجود دارد. از جمله: اول: پنج آیه پنج آیه […]

ادامه مطلب …

(۶۴۸) سوال: کتاب‌های مفید در اصول دین و احکام

(۶۴۸) سوال: کتاب‌هایی که یک مسلمان برای یادگیری اصول دین به آنها نیاز دارد تا احکام شرعی صحیح را از خلال آنها بفهمد، کدامند؟ ضمن اینکه من در برنامه‌ی شما شنیدم که در کتاب‌های روایت شده با سند، برخی از مطالب غیر صحیح وجود دارد. خواهش می‌کنم مهم‌ترین و مفیدترین کتاب‌ها را به من معرفی […]

ادامه مطلب …

(۶۴۵) سؤال: حکم قرائت قرآن با لکنت زبان چیست؟

(۶۴۵) سؤال: از شما بزرگوار در مورد تجوید قرآن کریم سوال دارم. چون من می‌خواهم قرائت قرآن را به خوبی یاد بگیرم. اما خواندن آن با تجوید برای من سخت است و هنگام قرائت، بسیار دچار لکنت می‌شوم. معلمی هم ندارم که تجوید را به من بیاموزد. حال با توجه به این مسأله، قرائت قرآن […]

ادامه مطلب …

(۷۰۲) عمل برخی ملعمین در فصل امتحانات

(۷۰۲) خانمی پرسیده: معلم است و زیاد می شنود که همکارانش در مدرسه، وقت امتحانات که نزدیک می‌شود، جزوه‌ای از آنچه تدریس شده را آماده کرده و آن را برای دانش آموزان می‌خوانند و سوالات امتحان نیز از این جزوه طرح می‌شوند. آیا این کار جایز است؟ جواب: به هیچ عنوان جایز نیست که معلم […]

ادامه مطلب …

(۶۷۷) نظر در مورد کتابهای قیامت و هول و ولای آن

(۶۷۷) سوال: جناب شیخ! نظر شما در مورد کتاب‌هایی که در مورد قیامت و ترسناکی آن نوشته شده چیست؟ جواب: به نظرم بیشتر کتاب‌هایی که در مورد فتنه‌ها و وحشت روز قیامت نوشته شده، حاوی بسیاری از احادیث ضعیف هستند و چه بسا برخی از آنها موضوع باشند. بهتر است انسان مواظب باشد و قبل […]

ادامه مطلب …

(۶۰۶) علمی که در قرآن و احادیث ذکر شده

(۶۰۶) سوال: منظور از علمی که احادیث و آیات قرآن آمده، چیست؟ جواب: علمی که شریعت اهل آن را مورد تمجید قرار داده و به آن تشویق نموده، علم به احکام الهی وقبل از آن آگاهی نسبت به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است؛ یعنی علم به اسماء وصفات والای او، و افعال نیکو و پسندیده‌ی او که […]

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه