دوشنبه 20 صفر 1448
۱۲ مرداد ۱۴۰۵
3 آگوست 2026

(۶۹۷) زکات علم، آموزش آن به مردم است

(۶۹۷) سوال: آیا درست است که می‌گویند علم زکات دارد و زکات آن، آموختن به مردم است؟

جواب:

بله، بر شخص عالم و دانشمند واجب است که وقتی مردم به علمش احتیاج پیدا کردند، آن را برای مردم بیان کند؛ چه با جواب دادن به سوال‌های آنها باشد و چه با بیان علم برای مردم حتی اگر سوال هم نپرسند. دلیل آن نیز این آیه است: {وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ لَتُبَيِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَلا تَكْتُمُونَهُ فَنَبَذُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ} [آل عمران: ۱۸۷]: (و آن هنگام را كه الله پيمان مؤكّد از اهل كتاب گرفت كه بايد كتاب را برای مردمان آشكار ساخته و توضيح دهيد و آن را كتمان و پنهان نسازيد. امّا آنان آن را پشت سر افكنده و به بهای اندكی فروختند! پس چه بد چيزی را خريدند). همین وظیفه است که بعضی از عوام آن را زکات علم نامیده‌اند. بنا بر این زکات علم، آموختن آن به دیگران و زکات مال، صدقه و زکات جاه و مقام، شفاعت برای دیگران است. اما ما می‌گوییم: فرقی نمی‌کند که آن را زکات بنامید یا خیر، در هر صورت بر اهل علم واجب است که علم را برای مردم بیان کنند تا بدین وسیله در زمره‌ی کسانی قرار نگیرند که علم به آنها داده شد، اما آن را کتمان نمودند.

از الله خواهانیم که به همه‌ی ما علم سودمند و عمل صالح و روزی حلال و وافر دهد که ما را از خلق بی نیاز گرداند. بی گمان که او جواد و کریم است. و صلی الله علی نبینا محمد و علی آله و صحبه أجمعین.

***

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: هل صحيح أن للعلم زكاة، وهي بذله للناس وتعليمه إياهم؟

فأجاب رحمه الله تعالى: نعم يجب على العالم أن يبين علمه للناس إذا احتاجوا إليه، سواء بالإجابة على أسئلتهم، أو ببيان العلم إذا احتاج الناس إليه وإن لم يسألوا، لقول الله تعالى: ﴿وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَقَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَبَ لبيتنَه لِلنَّاسِ وَلَا تَكْتُمُونَهُ، فَنَبَدُوهُ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ وَاشْتَرَوْا بِهِ ثَمَنًا قَلِيلًا فَبِئْسَ مَا يَشْتَرُونَ ﴾ [آل عمران: ۱۸۷] ، وهذا الواجب يسميه بعض العامة زكاة، فزكاة العلم التعليم، وزكاة المال الصدقة وزكاة الجاه الشفاعة، وما أشبه ذلك من العبارة التي يقولها العامة، ولكن نحن نقول: سواء سميتموه زكاة أم لم تسموه يجب على أهل العلم أن يبينوا العلم للناس، لئلا يكونوا من الذين أوتوا العلم فكتموه.

نسأل الله أن يرزقنا جميعا العلم النافع، والعمل الصالح، والرزق الطيب الواسع الذي يغنينا به عن خلقه، إنه جواد كريم، وصلى الله وسلم على نبينا محمد وعلى آله وصحبه أجمعين.

مطالب مرتبط:

(۷۱۰) اطاعت از مادر برای دختر

(۷۱۰) سوال: دختری می‌خواهد به کلاس حفظ قرآن برود. اما مادرش به او اجازه نمی‌دهد. آیا باید از مادرش اطاعت کند یا به کلاس حفظ برود؟ کدام بهتر است؟ جواب: اطاعت از مادر بهتر است. خصوصا که وقتی دختر از خانه خارج شود، باید مسیری را بپیماید و از آنجا که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در […]

ادامه مطلب …

(۶۳۳) سوال: قیمت گران کتاب‌های دینی

(۶۳۳) سوال: کتاب‌های دینی، قیمت بالایی دارند. کتاب‌هایی مثل تفسیر ابن کثیر و صحیحین گران‌قیمت هستند. با چنین قیمت‌هایی، چگونه جوانان می‌توانند در دینشان عالم شوند؟ جواب: گران بودن امری نسبی است و با توجه به هر کشوری و هر شخصی فرق می‌کند. ولی الحمدلله این کتاب‌ها در کتاب‌خانه‌ها وجود دارند و هر کسی می‌تواند […]

ادامه مطلب …

(۶۳۴) سوال: راه علاج فراموشی چیست؟

(۶۳۴) سوال: راه علاج فراموشی، برای کسی که قرآن یا دیگر علوم دینی را فراموش می‌کند، چیست؟ جواب: علاج فراموشی این است که همواره بر آن چیز مواظبت داشته باشد. یعنی انسان چیزی را که حفظ کرده، همیشه تکرار کند. چنان که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم امر نموده که بر قرآن مواظبت داشته باشیم و فرمودند: «بر […]

ادامه مطلب …

(۶۵۰) سوال: کتاب‌های مفید بعد از قرآن

(۶۵۰) سوال: لطفا بعد از قرآن، کتاب‌های شرعی و مفیدی به من معرفی کنید که روایات آنها از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به صحت رسیده‌اند. جواب: کتاب‌هایی که یک دانشجو می‌تواند از آنها مستفید شود، بستگی به شرایط دانشجو دارد: اگر کسی است که می‌خواهد در یکی از رشته‌های علمی متمکن و متبحّر شود، خواندن کتاب‌های […]

ادامه مطلب …

(۶۵۶) سوال: کدام یک از کتب تفسیر را بخوانم؟

(۶۵۶) سوال: از میان کتاب‌های تفسیر، کدام کتاب‌ها را مطالعه کنیم؟ جواب: کتاب‌های تفسیر زیادند و علما هر کدام قرآن را از جانبی تفسیر کرده‌اند؛ برخی به جنبه‌ی معانی قرآن پرداخته و کاری به إعراب و بلاغت و امثال آن ندارند. برخی دیگر جنبه‌ی مسائل إعرابی و بلاغت و امثال آنها بر تفسیرشان غالب است. […]

ادامه مطلب …

(۶۶۸) کتاب (الروح) از ابن قیم

(۶۶۸) سوال: نظر شما در مورد کتاب ابن قیم به نام (الروح) چیست؟ آیا داستان‌هایی که از اهل قبور ذکر کرده، صحیح هستند؟ جواب: در این کتاب مباحث ارزشمند وخوبی وجود دارد و هر کس که آن را خوانده باشد، می‌داند کلام ابن قیم است. همچنین در کتاب قصه‌هایی وجود دارد که دیگران، مردگان را […]

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه