(۶۰۲) سوال: آیا زيارت اولیاء جایز است یا خیر؟ اگر جایز است، زیارت باید چگونه باشد؟ چگونه برایشان دعای رحمت کنیم؟

جواب:

ابتدا باید بدانیم که اولیاء چه کسانی هستند؟ آیا ولیّ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ کسی است که مو را بلند کند، عمامه‌ی بزرگ بپوشد، دانه‌های تسبیحش را زیاد کند و دیگر کارهایی که مدعیان ولایت انجام می‌دهند را انجام دهد؟ در پاسخ به این سؤال، می‌گوییم: الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در کتابش، وصف ولیّ را بیان نموده و فرموده است: {أَلا إِنَّ اولیاء الله لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلا هُمْ يَحْزَنُونَ * الَّذِينَ آمَنُوا وَكَانُوا يَتَّقُونَ} [یونس: ۶۲-۶۳]: (آگاه باشید که اولیاء و دوستان الله، هیچ ترسی بر آنان نیست و اندوهگین نمی‌شوند. آنان کسانی هستند ‌که ایمان آورده و تقوا پیشه می‌نمایند) بنابراین ولیّ حقیقی کسی است که مؤمن به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و مؤمن به تمامی چیزهایی باشد که ايمان به آن واجب است و تقوای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را پیشه‌ سازد. تقوا یعنی با انجام دستورات الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و دوری از حرام‌هایش از عذاب او پرهیز و تقوا ‌کند.

اگر دانستیم که کسی چنین ویژگی‌هایی دارد، وی تقوا پیشه است؛ اگر زنده باشد، زیارت کردن وی ایرادی ندارد زیرا هم‌نشینی با او از خیر و خوبی است؛ چون شخص ولیّ که مؤمن و با تقوا است، هم‌نشینی خوب و صالح می‌باشد و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به هم‌نشینی با او تشویق نموده است: «مثَلُ الجلِيس الصَّالِحِ وَجَلِيسِ السُّوءِ: كَحَامِلِ المِسْكِ، وَنَافِخِ الْكِيرِ، فَحامِلُ المِسْكِ إِمَّا أَنْ يُحْذِيَكَ، وَإِمَّا أَنْ تَبْتَاعَ مِنْهُ، وَإِمَّا أَنْ تَجِدَ مِنْهُ ريحًا طيِّبةً»[۱] : (مثال هم‌نشین خوب و هم‌نشین بد، همانند فروشنده‌ی مشک و عطر و آهن‌گر است؛ فروشنده‌ی مشک يا از آن به تو می‌بخشد يا از او مشک می‌خَری و يا بوی خوشی از او به تو می‌رسد).

زيارت قبور آنان؛ اگر زيارت قبور آنان به قصد تبرك جستن باشد، این بدعت و راهی به سوی شرك است اما اگر به زيارت آنان برود تا برایشان دعا کند، ایرادی ندارد؛ چون زيارت قبور با هدف دعا برای مردگان، جایز است و از مصادیق احسان و خوبی به آنان به شمار می‌رود اما اگر شخصی قبور اولیاء را زیارت می‌کند تا از آنان درخواست کرده و کمک بخواهد، این شرك اكبر و موجب خروج از دین است که نماز، روزه، صدقه و حج از آن فرد پذیرفته نمی‌شود زیرا مشرک و مرتکب شرک اکبر شده است؛ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَقَالَ رَبُّكُمُ وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ} [غافر: ۶۰]: (پروردگارتان فرمود: مرا به دعا فرا بخوانید تا برایتان اجابت کنم؛ قطعا کسانی‌ که از عبادت من سر باز زنند، حتما با حقارت وارد جهنم خواهند شد) همچنین می‌فرماید: {وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ يَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَنْ لا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَهُمْ عَنْ دُعَائِهِمْ غَافِلُونَ* وَإِذَا حُشِرَ النَّاسُ كَانُوا لَهُمْ أَعْدَاءً وَكَانُوا بِعِبَادَتِهِمْ كَافِرِينَ} [الاحقاف: ۵-۶]: (چه کسی گمراه‌تر است از کسی ‌که غیر الله را به دعا فرا بخواند که دعایش را تا روز قیامت هم اجابت نمی‌کنند و آنان اصلا  از دعای اینان بی‌خبر هستند و هرگاه مردم از قبرها حشر شوند، دشمنانشان هستند و به عبادتشان کفر خواهند ورزید) همچنین می‌فرماید: {فَلا تَدْعُ مَعَ الله إِلَهاً آخَرَ فَتَكُونَ مِنْ الْمُعَذَّبِينَ} [شعراء: ۲۱۳]: (به همراه الله معبود دیگری را به دعا فرا مخوان که از عذاب‌شوندگان خواهی شد) و دیگر آیاتی که از دعا و درخواست از غير الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ هشدار می‌دهد و آن ‌را کفر و شرک می‌داند که موجب خروج از اسلام می‌شود.

بنابراین زيارت اولیاء سه شکل دارد:

اول: زیارت به قصد دعا کردن برای آن‌ها و پند گرفتن از احوال آنان؛ این زیارت، جایز و بلکه مطلوب است.

دوم: زیارت به قصد تبرك جستن به آن‌ها؛ این سرآغاز و وسیله‌ای به سوی شرک است.

سوم: زیارت به قصد به دعا فرا خواندن و درخواست کمک از آنان؛ این زیارت، شرک اکبر و موجب خروج از دین است.

در تبرك جستن به آن‌ها اگر فرد معتقد باشد که این‌ها به خاطر زیارت کردن آنان در کار، خانواده و مالش برکت قرار می‌دهند، این شرک اکبر و موجب خروج از دین است؛ زیرا این مردگان توان چنین کاری ندارند، مرده هستند و اصلا زنده نیستند لذا نمی‌توانند با حل کردن مشکلات یا به ارمغان آوردن خوبی‌ها به کسی در دنیا سود برسانند.

[۱] صحیح بخاری: كتاب الذبائح والصيد باب المسك، شماره (٥٥٣٤) / صحیح مسلم: كتاب البر والصلة والآداب، باب استحباب مجالسة الصالحين ومجانبة قرناء السوء، شماره (٢٦٢٨).