(۴۸۱) سوال: در روستای ما آداب و رسوم قدیمی وجود دارد که پناه بر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بسیاری از بدعت‌هایی که انسان را به شرک وارد می‌کند را با خود حمل می‌کند؛ مثلاً: هرگاه شخصی یک مرده که نزد او عزیز و محبوب است را به یاد می‌آورد، فورا برخاسته و آتش می‌افروزد، بخور نزد قبرش می‌گذارد، آن را عطرآگین می‌کند و فضای بالای قبرش را با روشن کردن چراغ، نورانی می‌کند؛ برخی نیز در قبرستان، قربانی انجام می‌دهند و هرگاه کسی که بیمار ‌شود، برایش خاک قبر اولیاء را می‌آورند. آنان را بارها نصیحت کردم که این کارها جایز نیست و خرافاتی است که دین، آن‌ را تأیید نمی‌کند اما به نصیحتم توجهی نکردند. توصیه و نصیحت شما چیست؟

جواب:

فتنه‌ی خرافات و بدعت قبرها، فتنه‌ی بزرگی است که از زمان قديم وجود داشته است و برخی از کارهایی که در سؤال بدان اشاره شد به حد شرک اکبر و خروج از دین می‌رسد؛ مانند: ذبح و انجام قربانی برای مردگان؛ زیرا ذبح و قربانی از ارزشمندترین عبادت‌ها است که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ همراه نماز به آن توصیه نموده و می‌فرماید: {فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ} [کوثر: ۲]: (برای پروردگارت نماز بخوان و قربانی کن) همچنین می‌فرماید: {قُلْ إِنَّ صَلاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاي وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ} [الانعام: ۱۶۲]: (بگو: قطعا نماز، ذبح و قربانی، زندگی‌ و مرگم فقط برای الله پروردگار جهانیان است) بنابراین انجام این عبادت برای غير الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ شرك اكبر است؛ زیرا هر کس عبادتی را برای غير الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ انجام دهد، مشرک است و از بیشتر مسلمانان پوشیده نیست که مشرك برای همیشه در دوزخ می‌ماند و تمام اعمال وی نابود می‌شود؛ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَلَوْ أَشْرَكُوا لَحَبِطَ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ} [انعام: ۸۸]: (اگر شرک ورزیده بودند، بدون شک، تمام اعمال آنان، نابود می‌شد) همچنین می‌فرماید: {إِنَّهُ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ وَمَأْوَاهُ النَّارُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنصَارٍ} [المائده: ۷۲]: (هر کس به الله شرک بورزد، الله بهشت را بر او حرام نموده و جایگاهش جهنم است و ستم‌کاران هیچ یاوری ندارند).

تبرك جستن به خاک قبر اولیاء و اعتقاد به این که دعا و درخواست از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در کنار قبر آنان بهتر است، به حد شرک نمی‌رسد مگر این ‌که با اعتقادی باشد که به حد شرک برسد. همچنین روشن کردن آتش و عطر زدن به قبر آنان، کارهای منکر و نادرستی است که بر مسلمان واجب است از آن دوری کند. همچنین این افراد باید بدانند که مرده همان کسی است که وقتی زنده بود او را می‌شناختند و می‌دانستند که شخصی مانند خودشان است که نمی‌تواند به خودش فایده‌ای برساند یا مشکلی را از خود دور سازد و اکنون که در قبر است، نمی‌تواند برای کسی دعا یا شفاعت کند؛ زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «إِذَا مَاتَ الإنسَانُ اِنْقَطَعَ عَمَلُهُ إِلاَّ عَنْ ثَلاَثةٍ: إِلاَّ مِنْ صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ أو عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ أو وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو لَهُ»: (هرگاه انسان بمیرد، عمل وی قطع می‌شود؛ مگر از سه طریق: صدقه‌ی جاریه، علمی که به دیگران سود برساند یا فرزند خوبی که برایش دعا کند) دعا کردن توسط شخص مرده نیز یک عمل است که بنا بر این حدیث، قطع شده و نمی‌تواند انجام دهد و همچنین توان شفاعت نیز ندارد زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ} [البقره: ۲۵۵]: (چه کسی است که بتواند نزد او شفاعت کند مگر با اجازه‌ی او؟).

وابستگی مردم به مردگان و اهل قبور، گمراهی است و بر انسان واجب است هرگاه دچار مشکل و مصیبت شد، به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ پناه ببرد؛ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَمَا بِكُمْ مِنْ نِعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ ثُمَّ إِذَا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فَإِلَيْهِ تَجْأَرُونَ} [النحل: ۵۳]: (هر نعمتی که دارید، از سوی الله است و هنگامی که دچار مشکل می‌شوید نیز به او پناه می‌آورید) بنابراین مسلمان به هنگام هر مصیبت و مشکلی، فقط به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ پناه می‌برد.

این افراد را نیز نصیحت می‌کنم که تقوای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ پیشه سازند، از کردارشان به درگاه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ توبه کنند، دیگران را نیز از ارتکاب این گونه موارد هشدار دهند و در هر حالی فقط به پروردگارشان الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ پناه ببرند زیرا هر کس بر الله توکل نماید، همان او برایش کافی است.

***