(۴۶۳) سوال: به نظر شما حکم جشن تولد و جشن مولودی برای تولد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم که نزد ما بسیار رواج دارد، چیست؟

جواب:

نظرم این است که می‌گویم: رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به سوی تمام خلق فرستاده شده است و بر همگان واجب است به او ایمان آورند و از او پیروی نمایند؛ با این وجود بر ما واجب است او را بیش از خود، پدر و مادر و فرزندانمان دوست بداریم زیرا او رسول الله است. از نمودها و مصادیق تعظیم پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و محبت به او، این است که در چیزی که برای ما تشریع نکرده بر وی پیش‌دستی نکنیم؛ زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ * يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِیِّ وَلا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمَالُكُمْ وَأَنْتُمْ لا تَشْعُرُونَ} [الحجرات: ۱-۲]: (ای کسانی که ایمان آورده‌اید! بر الله و فرستاده‌اش پیش‌دستی نکنید و تقوای الله را پیشه سازید که الله بسیار شنوا و بسیار دانا است. ‌ای کسانی که ایمان آورده‌اید! بالاتر از صدای پیامبر، صدایتان را بلند نکنید و برایش فریاد نزنید چنان ‌که با یکدیگر بلند سخن می‌گویید، مبادا که اعمالتان باطل ‌شود در حالی ‌که متوجه نشوید).

برپا کردن جشن تولد برای پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از این سه حالت، خارج نیست:

اول: از روی محبت و بزرگداشت پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم انجام شود.

دوم: برای بازی و سرگرمی باشد.

سوم: برای مشابهت به نصاری باشد که تولد عيسى ابن مريم صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را جشن می‌گیرند.

اگر از روی محبت و بزرگداشت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم باشد، دین و عبادت خواهد بود زیرا محبت پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و بزرگداشت او از دین است؛ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِداً وَمُبَشِّراً وَنَذِيراً * لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُعَزِّرُوهُ وَتُوَقِّرُوهُ وَتُسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلا} [الفتح: ۸-۹]: (ما تو را به عنوان شاهد و مژده‌دهنده و هشداردهنده فرستاده‌ایم تا به الله و فرستاده‌اش ایمان آورید و او را یاری کنید و بزرگ بدارید و صبح و شام تسبیح او بگویید) در صورتی که از دین باشد، ما نمی‌توانیم و اجازه نداریم چیزی که در دین پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیست را تشریع کنیم؛ زیرا تشریع کردن چیزی در دین ایشان که از آن نیست، مستلزم دو چیز باطل است:

اول: این که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم خبر نداشته که این عمل از شریعت او است؛ که در این صورت، نسبت به دین و شریعتی که باید ابلاغ می‌نمود جاهل و ناآگاه بوده و کسانی که بعد از او آمده و این جشن‌ها را برگزار نموده‌اند، دين الله را از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بهتر می‌شناختند که البته امکان ندارد هیچ فرد عاقلی چنین سخنی را بر زبان جاری کند، چه برسد به شخص مؤمن!

دوم: این که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم دانسته که این کار مشروع است اما آن را از امتش پنهان کرده است؛ که البته این مورد از مورد قبلی زشت‌‌تر و بدتر است چون بدین معنا است که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم قسمتی از دستورات الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را از امتش پنهان کرده است و این خیانت بزرگی است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن پاک و مبرا است. عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا فرموده است: «لَوْ كانَ مُحَمَّدٌ صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم كاتِمًا شيئًا ممَّا أُنْزِلَ عليه لَكَتَمَ هذِه الآيَةَ {وَإِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أنْعَمَ اللَّهُ عليه وأَنْعَمْتَ عليه أمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ واتَّقِ اللَّهَ وتُخْفِي في نَفْسِكَ ما اللَّهُ مُبْدِيهِ وتَخْشَى النَّاسَ واللَّهُ أحَقُّ أنْ تَخْشاهُ} [الأحزاب: ۳۷]^۱ : (اگر محمد چیزی از آن‌ چه الله نازل نمود را پوشانده بود، این آیه را پنهان می‌کرد: (وقتی با آن کسی که الله به او نعمت بخشید و تو به او نعمت دادی، می‌گفتی: (همسرت را نگه دار و از الله بترس) و چیزی را در دل پنهان می‌داری که الله آن را آشکار می‌سازد و از خلق می‌ترسی در حالی که الله سزاوارتر است که از او بترسی) بنابراین برپا کردن جشن تولد و مولودی‌خوانی برای تولد پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از روی محبت و بزرگداشت ایشان، امری باطل شد.

اما اگر برپا کردن این جشن برای سرگرمی و لهو باشد، بی‌تردید از زشت‌ترین کارها همین است که  برای بازی و سرگرمی کاری انجام دهند که ظاهرش بزرگداشت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است؛ زیرا این نوعی تمسخر و ریشخند است. اگر بازی و سرگرمی است، چگونه به عنوان یک امر دینی برای بزرگداشت پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم انجام می‌شود؟ اگر برای همانندی با نصارى در جشن تولد عيسى ابن مريم صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم باشد، شباهت به نصارى در چنین کاری، حرام است زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «مَن تَشَبَّهَ بِقَومٍ فَهُوَ مِنهُم»^۲ : (کسی که خود را شبیه گروهی کند، از آن‌ها است).

همچنین می‌گوییم: هیچ‌کدام از صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم، تابعین و اتباع تابعین رَحِمَهُمُ‌الله جشن تولد پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را برگزار نکرده‌اند. این عمل در قرن چهارم هجری اتفاق افتاد. چرا سلف و پیشینیان امت، این عملی که انجام دهندگانش آن را از دین الله می‌دانند را انجام ندادند؟ آیا آنان رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را کم‌تر از ما دوست داشتند و بزرگ می‌داشتند؟ آیا آنان درباره‌ی حقوق و بزرگداشت پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم کم‌تر از ما می‌دانستند؟

هر کس این جشن را به گمان بزرگداشت پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم انجام ‌دهد و ادعا کند پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را تعظیم کرده و بزرگ می‌دارد، در حقیقت ادعا کرده است که بیش از صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم و تابعین و تبع تابعین رَحِمَهُمُ‌الله، رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را دوست دارد و به ایشان احترام می‌گذارد.

تردیدی نیست که محبت و بزرگداشت پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فقط با پیروی از سنت و روش او است که محکم‌ترین دلیل برای ابراز محبت و بزرگداشت شخص به نسبت ایشان، همین پیروی است اما پیش‌دستی بر او و نوآوری چیزهایی که خود وی تشریع نکرده است، دلیلی برای کمال محبت به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و بزرگداشت وی شمرده نیست.

برخی می‌گویند: این مراسم را فقط برای یادآوری برپا می‌کنیم؛ می‌گوییم: سبحان الله! پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را با روشی یاد می‌کنید که خودش تشریع نکرده و صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم نیز آن را انجام نداده‌اند؟ در حالی ‌که برای یاد نمودن از ایشان، چیزی وجود دارد که به اجماع و اتفاق مسلمانان، ثابت و استوار است و از این بزرگ‌تر و با دوام‌تر است؟ تمام مسلمانان در اذان‌ نمازهای پنج‌گانه می‌گویند: “أشهد أن لا إله إلا الله وأشهد أن محمداً رسول الله“. تمام مسلمانان در نماز خود می‌گویند: “أشهد أن لا إله إلا الله وأشهد أن محمداً عبده ورسوله“. همه‌ی مسلمانان در پایان وضو می‌گویند: “أشهد أن لا إله إلا الله وأشهد أن محمداً عبده ورسوله“. یاد نمودن پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در هر عبادتی که شخص انجام می‌دهد، صورت می‌گیرد زیرا شرط پذیرش عبادت، اخلاص برای الله و پیروی از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است. کسی که هنگام انجام عبادت، حضور قلب داشته باشد و به آن توجه کند، ناگزیر پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را هنگام آن عبادت در برابر خود احساس می‌کند که این خودش یادآوری است.

در هر صورت، برای ابراز محبت و بزرگداشت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم همان چیزی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و پیامبرش صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم تشریع نموده‌اند، کافی است و به نوآوری و بدعت‌هایی که مردم آورده‌اند که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و پیامبرش صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم تشریع ننموده‌اند، نیازی نیست. از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌خواهیم که همگی را برای آن ‌چه خیر و نیکی است، موفق گرداند.

چنان که به گوش می‌رسد در این جشن‌ها و مراسم‌ها، مواردی از غلو و زیاده‌روی وجود دارد که چه بسا مسلمان را از دین خارج ‌کند. همچنین اختلاط مردان و زنان رخ می‌دهد که سبب فساد و فتنه می‌شود. از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌خواهم که زمینه‌ی رشد و هدایت را برای امت فراهم نماید و امت را برای آن چه مصلحت دین، دنیا، عزت و كرامت آنان در آن است، موفق گرداند که او بخشنده‌ی بزرگوار است.

***

1. صحیح مسلم: كتاب الإيمان، باب معنى قول الله عز وجل: {وَلَقَدْ رَوَاهُ نَزَلَةٌ أُخْرَى}، وهل رأى النبي ﷺ ربه ليلة الإسراء، شماره (۱۷۷). ↩︎
2. سنن أبوداود: كتاب اللباس، باب في لباس الشهرة، شماره (٤٠٣١). ↩︎