(۴۵۹) سوال: در قسمتی از برنامه‌ی (نور علی الدرب) که روز پنج شنبه موافق با ۱۴/۶/۱۴۰۷ هجری قمری پخش شد شنیدم که شیخ محمد بن صالح بن عثیمین ذکر نمود که هر بدعتی، گمراهی است و در این باره حدیثی بیان نمود. همچنین اشاره نمود که بدعت حسنه وجود ندارد و هر بدعتی، گمراهی است؛ اکنون سؤال من این است که آیا استفاده از تسبیح (ذکر شمار) بدعت است؟ بدعت حسنه است یا بدعت گمراهی است؟

جواب:

تسبیح (ذکر شمار) بدعت دینی نیست زیرا انسان قصد ندارد الله را با آن عبادت کند، بلکه ابزاری برای شمارش تسبيح، تهليل، تحميد و تكبير است؛ بنابراین وسیله است و هدف نیست اما بهتر است انسان اذکارش را با انگشتان خود شمارش کند زیرا انگشتان طبق فرمایش پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در رستاخیز به سخن می‌آیند و همچنین شمارش اذکار با تسبیح، موجب غفلت انسان از ذکر می‌شود. برخی افراد را می‌بینیم که اذکارشان را با شمارش دانه‌های تسبیح می‌گویند، اما نگاه و حواسشان به اذکار نیست زیرا تعداد دانه‌های تسبیح را به اندازه‌ای قرار داده‌اند که می‌خواهند تسبيح، تهليل، تحميد یا تكبير بگویند لذا این افراد را می‌بینی که دانه‌های تسبیح را می‌شمارد اما قلبش غافل است؛ ولی شمارش اذکار با انگشتان، اغلب با حضور قلب همراه است.

 همچنین گاهی استفاده از تسبیح، باعث ریا می‌شود زیرا بسیاری افراد که تسبیح را بسیار دوست دارند را می‌بینیم که به گردشان تسبیح می‌آویزند که دانه‌های زیادی دارد. گویا زبان حالشان می‌گوید: به ما بنگرید که الله را با این دانه‌های زیاد، ذکر می‌گوییم. از این‌که بخواهم به این افراد تهمت بزنم از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ طلب آمرزش می‌کنم اما بیم آن بر این افراد، وجود دارد. همه‌ی این مسائل موجب می‌شود تا انسان از ذکر گفتن با تسبیح، خودداری کند و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را با انگشتانش ذکر بگوید. همچنین بهتر است شمارش ذکر با انگشتان دست راست انجام شود زیرا: «لأنّ النَّبِیُّ صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم كَانَ يَعقدُ التَّسبِيحَ بِيَمِينِهِ»^۱ : (پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم تسبیح الله را با انگشتان دست راستش می‌شمرد) بی‌تردید دست راست بهتر از دست چپ است لذا همواره راست بر چپ، ترجیح داده شده است، پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از خوردن و نوشیدن با دست چپ، نهی نموده و دستور داده‌اند که شخص با دست راستش غذا بخورد؛ پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «يَا غُلامُ، سمِّ اللَّهَ، وَكُلْ بِيمِينِكَ وكُل ممَّا يليكَ»^۲ : (ای پسر، بسم الله بگو و با دست راست و از جلوی خودت بخور) همچنین فرمود: «لا يَأْكُلَنَّ أحَدٌ مِنكُم بشِمالِهِ، ولا يَشْرَبَنَّ بها، فإنَّ الشَّيْطانَ يَأْكُلُ بشِمالِهِ، ويَشْرَبُ بها»^۳ : (هرگز هیچ کدام از شما با دست چپ نخورد و با آن ننوشد زیرا شیطان با دست چپ می‌‌خورد و با آن می‌نوشد) بنابراین دست راست برای شمارش ذکر بهتر از دست چپ است تا از سنت، پیروی کرده و راست را گرفته باشیم زیرا: «كَانَ النّبي صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم يعجبه التيمُّن في تنعُّله وترجُّله وطهوره وفي شأنه كله»^۴ : (پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم دوست داشت دمپایی پوشیدن، شانه زدن، وضو گرفتن و تمامی کارهایش را با سمت راست شروع کرده  و انجام دهد).

بنابراین شمارش ذکر با تسبیح، بدعت نیست زیرا بدعتی که از آن نهی شده است، بدعت و نوآوری در دین می‌باشد؛ در حالی که شمارش ذکر با تسبیح، تنها وسیله‌ای برای دقت در عدد است اما بهتر از آن، ذکر گفتن و شمارش آن با انگشتان دست است.

***

1. سنن أبوداود: كتاب الصلاة باب التسبيح بالحصى، شماره (١٥٠٢) / سنن ترمذی: أبواب الدعوات، باب ما جاء في عقد التسبيح باليد، شماره (٣٤٨٦). ↩︎
2. صحیح بخاری: كتاب الأطعمة باب التسمية على الطعام والأكل باليمين، شماره (٥٣٧٦) / صحیح مسلم: كتاب الأشربة، باب آداب الطعام والشراب وأحكامهما، شماره (۲۰۲۲). ↩︎
3. صحیح مسلم: كتاب الأشربة باب آداب الطعام والشراب وأحكامهما، شماره (۲۰۲۰). ↩︎
4. صحیح بخاری: كتاب الوضوء، باب التيمن في الوضوء والغسل، شماره (١٦٨). ↩︎