(۴۱۰) سوال: آیا مُرده به خاطر گریه‌ی خانواده‌اش به خاطر مرگ وی در قبر عذاب داده می‌شود؟ نظر شما در مورد جمع آوری عکس‌های شخصی که از دنیا رفته و نگهداری آن چیست؟ آیا جایز است؟

جواب:

این دو سؤال است

جواب سؤال اول: گریه به خاطر شخص مرده؛ دو نوع است:

قسمت اول: گریه‌ای که مقتضای سرشت و طبیعت انسان است؛ انسان نمی‌تواند این نوع از گریه را دفع کند و مُرده نیز به خاطر آن، عذاب نمی‌بیند. قسمت دوم: گریه‌ای که همراه با تکلف و فراتر از مقتضای طبیعت باشد؛ بدین صورت که انسان، خود را رها کرده و به گریه کردن ادامه دهد که مُرده به ‌خاطر این گریه در قبرش عذاب می‌بیند؛ زیرا از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که فرمود: «إنّ الميّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكاءِ أهلِه عَلَيهِ»^۱ : (همانا مُرده به خاطر گریه‌ی خانواده‌اش بر او، دچار عذاب می‌شود) اما این عذاب، به معنای مجازات و عقوبت نیست بلکه به معنای دردمند شدن و رنج بردن مُرده از این قضیه است زیرا عذاب گاهی به این معنا می‌آید؛ مانند این فرموده‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم که فرمود: «السَّفرُ قِطعَةٌ مِنَ العَذَابِ»^۲ : (سفر، تکه‌ای از درد و رنج است).

جواب سؤال دوم: نگهداری عکس‌های شخص مُرده؛ این کار، جایز نیست بلکه واجب است بلافاصله بعد از مرگش آن عکس‌ها سوزانده شود زیرا انسان به شخص مرده بیشتر از شخص زنده وابسته می‌شود و بیم آن می‌رود که فرد با نگاه کردن به عکس‌های شخصی که از دنیا رفته است دوباره اندوهگین شود و به خاطر مرگ وی افسوس بخورد. اگر شخص بزرگی باشد، چه بسا عکسش را به دیوار بیاویزند که این کار موجب زیان و فساد می‌شود. بنابراین به نظر من واجب است بلافاصله بعد از مرگ شخص، تمام تصاویر وی سوزانده شود و هیچ چیزی از آن باقی نماند.

***

1. صحیح بخاری: كتاب الجنائز، باب قول النبي: يعذب الميت ببعض بكاء أهله عليه. إذا كان النوح من سنته، شماره (۱۲۸٦) / صحیح مسلم: كتاب الكسوف، باب الميت يعذب ببكاء أهله عليه، شماره (۹۲۷). ↩︎
2. صحیح بخاری: كتاب الحج، باب السفر قطعة من العذاب، شماره (١٨٠٤) / صحیح مسلم: كتاب الإمارة، باب السفر قطعة من العذاب، واستحباب تعجيل المسافر إلى أهله بعد قضاء شغله شماره (۱۹۲۷). ↩︎