(۴۰۴) حكم نماز در مساجدی که در آن قبور بعضی از صالحان وجود داشته باشد

(۴۰۴) سوال: آیا نماز در مساجدی که در آن قبور بعضی از صالحان و اولیاء وجود داشته باشد چنان که در الحضرۀ، علی الهادی، الغیبۀ و سیدنا الزبیر هست، صحیح است؟ آیا این شرک به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به شمار می‌رود؟

جواب:

ابتدا باید بدانیم ساخت مسجد بر قبر، حرام است و صحیح نیست؛ یعنی بر حکام و والیان امور و دیگران جایز نیست بر قبرها مسجد بسازند زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «لَعَنَ اللَّهُ اليَهُودَ والنَّصارَى؛ اتَّخَذُوا قُبُورَ أنْبِيائِهِمْ مَساجِدَ. یُحَذِّرُ ما صنعوا»: (لعنت الله بر یهود و نصارا باد که قبرهای پیامبرانشان را مسجد قرار دادند) رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم چنین از کردار آنان هشدار می‌داد.

اگر لعنت شامل حال کسانی شده که بر قبر پیامبران مسجد ساخته‌اند، حکم کسی که بر قبر افرادی پایین‌تر از پیامبران مسجد بسازد چیست؟ بلکه گاهی تعیین قبر برخی افراد، خیالی است و واقعی نیست چنان که پیرامون برخی مساجدی که بر قبر حسين بن علي رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ بنا شده گفته می‌شود که این مساجد در عراق و شام و مصر وجود دارد؛ نمی‌دانم چگونه حسین رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ که فقط یک نفر است در سه جا دفن شده است؟ این مسئله را عقل نمی‌پذیرد. مقتضای حال این است که حسين بن علي رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ همان جا دفن شود که به قتل رسیده است و قبرش نیز از ترس دشمنان، پنهان و مخفی باشد همان طور که قبر علي بن ابي طالب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ از ترس خوارج، مخفی و پنهان شد و در قصر امارت در کوفه دفن شد. بدین خاطر نظر ما این است که وقتی می‌گویند: (فلان مسجد بر قبر فلان ولیّ و فرد صالح بنا شده است) باید در مورد صحت این ادعا تحقیق نمود. اگر واقعیت داشت، واجب است مسجد تخریب شود و جایی دور از قبر بنا گردد اما اگر واقعیت نداشته باشد و قبری در آن وجود نداشته باشد، واجب است مسلمانان آگاه شوند که قبری در آن مسجد نیست تا نماز را در آن مسجد به طوری که از آنان خواسته شده ادا کنند.

برخی مردم عوام معتقد هستند که نماز خواندن در کنار قبر فلان پیامبر یا ولیّ، سبب قبول شدن نماز و زیاد شدن ثواب می‌شود؛ اما این یک تصور اشتباه است بلکه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از نماز خواندن در کنار قبر، نهی نموده و فرموده است: «لاَ تُصَلُّوا إلَى القُبُورِ»: (به سوی قبرها نماز نخوانید) همچنین فرمود: «الْأَرْضُ كُلُّهَا مَسْجِدٌ إِلَّا الْمَقْبَرَةَ وَالْحَمَّامَ»: (تمام زمین، سجده‌گاه است که می‌توان در آن نماز خواند مگر قبرستان و حمام) بنابراین قبرها جای نماز خواندن نیست و نماز خواندن در اطراف قبر، هرگز جایز نیست مگر نماز جنازه که بر صاحب قبر خوانده شود زیرا از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که بر قبر، نماز جنازه خواند.

در هر صورت می‌گوییم: اگر این مساجد بر قبرهای واقعی بنا شده، واجب است تخریب گردد و در جایی که خالی از قبر است بنا شود اما اگر بر روی قبرهای واقعی بنا نشده بود، واجب است مسلمانان آگاه شوند که فلان قبر، واقعی نیست و قبر فلانی آن جا نیست تا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را با آرامش ‌خاطر در مکان‌های عبادت وی عبادت و بندگی نمایند.

حکم نماز خواندن در این مساجد: اگر فرد معتقد است که این قبر، واقعی نیست و وجود قبر در این مسجد، حقیقت ندارد، نماز درست است اما اگر معتقد است که در آن مسجد، قبر وجود دارد: اگر قبر در سمت قبله باشد که به طرف قبر، نماز خوانده که درست نیست اما اگر قبر در پشت سر، راست یا چپ او باشد، جای بررسی دارد.

***

تعداد بازدید: 22

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: هل يجوز الصلاة في مساجد فيها قبور بعض الصالحين والأولياء، كما في الحضرة وعلي الهادي، والغيبة، أو في سيدنا الزبير، وهل يعتبر شركا بالله هذا أم لا؟

فأجاب رحمه الله تعالى: أولا يجب أن نعرف أن بناء المساجد على القبور حرام، ولا يصح أعني: لا يجوز لأحد من ولاة الأمور، وغير ولاة الأمور، أن يبني المساجد على القبور؛ لأن النبي صلى الله عليه وسلم يقول: «لَعَنَ اللَّهُ اليَهُودَ وَالنَّصَارَى اتَّخَذُوا قُبُورَ أَنْبِيَائِهِمْ مَسَاجِدَ يُحَذِّرُ مَا صَنَعُوا».

فإذا كانت اللعنة قد وجبت لمن بنى مسجدًا على قبر نبي، فما بالك بمن بنى مسجدا على من هو دون النبي، بل على أمر قد يكون موهوما لا محققا، كما يقال في بعض المساجد التي بنيت على الحسين بن علي رضي الله عنه، فإنها قد تكون في العراق وفي الشام وفي مصر، ولا أدري كيف كان الحسين رجلا واحدا، ويدفن في ثلاثة مواضع هذا شيء ليس بمعقول، فالحسين بن علي رضي الله عنه الذي تقتضيه الحال أنه دفن في المكان الذي قتل فيه، وأن قبره سيكون مُخفّى؛ خوفًا عليه من الأعداء، كما أخفي قبر علي بن أبي طالب رضي الله عنه، حينما دفن في قصر الإمارة بالكوفة، خوفا من الخوارج.

لهذا نرى أن هذه المساجد التي يقال: إنها مبنية على قبور بعض الأولياء، نرى أنه يجب التحقق هل هذا حقيقة أم لا؟ فإذا كان حقيقة فإن الواجب أن تهدم هذه المساجد، وأن تبنى بعيدا عن القبور، وإذا لم تكن حقيقة، وأنه ليس فيها قبر، فإنه يجب أن يبصر المسلمون بأنه ليس فيها قبور، وأنها خالية منها؛ حتى يؤدوا الصلاة فيها على الوجه المطلوب.

و أما اعتقاد بعض العامة أنهم إذا صلوا إلى جانب قبر ولي أو نبي أن ذلك يكون سببًا لقبول صلاتهم وكثرة ثوابهم فإن هذا وهم خاطئ، بل إن النبي صلى الله عليه وسلم نهي عن الصلاة إلى القبور فقال: «لَا تُصَلُّوا إِلَى الْقُبُورِ». وكذلك قال: «الأَرْضُ كُلُّهَا مَسْجِدٌ إِلَّا المَقْبَرَةَ وَالحَيَّامَ». فالقبور ليست مكانا للصلاة، ولا يجوز أن يصلي حول القبر أبدا إلا صلاة القبر على صاحب القبر. فقد ثبت عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه صلى على القبر، على كل حال نقول: هذه المساجد إن كانت مبنية على قبور ،حقيقية، فإن الواجب هدمها وبناؤها في مكان ليس فيه قبر، وإن لم تكن مبنية على قبور حقيقية فإن الواجب أن يبصر المسلمون بذلك، وأن يبين لهم أن هذا لا حقيقة له، وأنه ليس فيه قبر فلان ولا فلان، حتى يعبدوا الله تعالى في أماكن عبادته، وهم مطمئنون.

أما الصلاة في هذه المساجد: فإن كان الإنسان يعتقد أنها وَهُم، وأنه لا حقيقة لكون القبر فيها، فالصلاة فيها صحيحة، وإن كان يعتقد أن فيها قبرا فإن كان القبر في قبلته فقد صلى إلى القبر والصلاة إلى القبر لا تصح للنهي عنه، وإن كان القبر خلفه أو يمينه أو شماله فهذا محل نظر.