(۳۹۹) حکم مساجدی که در آن‌ها قبر وجود دارد

(۳۹۹) سوال: مسجدی در یک روستا وجود دارد که مدتی قبل، قبری در آن وجود داشت که سازه‌ای با سیمان به ارتفاع نیم متر بر آن بنا کرده بودند؛ برخی از مردان و زنان عصر جمعه به زیارت آن قبر می‌رفتند و روی آن گِل می‌ریختند. آنان می‌گویند: این قبر یکی از اولياء الله است. ما آنان را نصیحت کرده و می‌گوییم: این کار، حرام و شرك است. بعد از مدتی، قبر و جسد درون آن را به اتاقی در گوشه‌ی مسجد انتقال دادند، استخوان‌های آن مُرده را در اتاق قرار دادند و قبر را با سیمان به ارتفاع نیم متر درست کردند و برایش یک درب آهنین قرار دادند. حكم این کار چیست؟

جواب:

مساجدی که در آن‌ها قبر وجود دارد از دو حالت خارج نیست:

حالت اول: مسجد، پیش از قبر ساخته شده باشد؛ یعنی اول مسجد ساخته شده است سپس مُرده‌ای را در آن دفن کرده باشند. در این حالت، واجب است قبر نبش شود و مُرده را در بیرون از مسجد و در قبرستان دفن کنند.

حالت دوم: قبر، پیش از مسجد وجود داشته باشد؛ یعنی ابتدا قبر وجود داشته است سپس روی آن مسجدی ساخته‌اند. در این حالت، واجب است آن مسجد، تخریب شود زیرا این کار، حرام است و تأیید امری که حرام است جایز نیست لذا واجب است آن مسجد، تخریب شود و قبر در مکان خود باقی بماند. جایز نیست قبر (به صورتی که در سؤال ذکر شد) بالا برده شود، زیبا و تزیین شود و با سیمان بر آن بنا شود؛ زیرا این همان تعظیم قبورو بالا بردن آن است که علي رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ به ابو الهيّاج الأسدي فرمود: «أَلَا أَبْعَثُكَ علَى ما بَعَثَنِي عليه رَسولُ اللهِ صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ؟ أَنْ لا تَدَعَ صُورَةً إلَّا طَمَسْتَهَا، وَلَا قَبْرًا مُشْرِفًا إلَّا سَوَّيْتَهُ»^۱ : (آیا تو را برای کاری که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم مرا برای آن فرستاد نفرستم؟ آن کار این است که هیچ تصویری را رها نکنی مگر این که آن را محو و نابود کنی و هیچ قبری که از زمین بالا آمده را رها نکنی مگر این که آن را نابود کنی).

کشیدن گِل به قبر، گذاشتن دسته گُل بر قبر، تبرک جستن به خاک قبر و… از کارهای ناجایز و نادرستی که به شرك می‌انجامد نیز چنین است؛ زیرا هر چیزی منجر به حرام می‌شود حرام است، هر چند که در میزان گناه و حکم یکسان نیستند اما شکی نیست که هر چیزی منجر به حرام شود، حرام است و واجب است از آن دوری کرد. والله أعلم.

***

صحیح مسلم: كتاب الكسوف، باب الأمر بتسوية القبر، شماره (٩٦٩). ↩︎

تعداد بازدید: 28

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل يمني الجنسية: يوجد مسجد في قرية، وكان قبل فترة في هذا المسجد قبر، وهو مبني عليه بالإسمنت، ويبلغ ارتفاعه نصف متر، وكان بعض الرجال ومن النساء أيضًا، إذا جاء عشية الجمعة يزورون هذا القبر، ويصبون فوقه من الطين ويقولون إنه ولي من أولياء الله. ونحن نقول لهم: إن هذا حرام وشرك. وبعد فترة عزلوا القبر وما فيه إلى جوار المسجد في حجرة بجانب المسجد، ووضعوا العظام في تلك الحجرة، وأصلحوا القبر بالإسمنت بارتفاع نصف متر، ووضعوا لها بابًا من الحديد. فما حكم فعلهم هذا؟

فأجاب رحمه الله تعالى: المساجد التي فيها قبور لا يخلو أمرها من حالين:

الحال الأولى: أن تكون المساجد سابقة على القبر، بمعنى أن المسجد قد بني، ثم يدفن فيه ميت بعد بنائه، فهذا يجب أن ينبش القبر، ويدفن الميت خارج المسجد في المقابر.

الحال الثانية: أن يكون القبر سابقا على المسجد، بمعنى أنه يكون قبرا، ثم يبنى عليه مسجد، وفي هذه الحال يجب أن يهدم المسجد؛ لأنه محرم في هذه الحال، وما كان محرما فإنه لا يجوز إقراره فيجب أن يهدم المسجد، ويبقى القبر في مكانه، لكن لا يجوز أن يكون القبر على ما وصف السائل مرفوعًا مزخرفا مبنيا بالإسمنت؛ لأن هذا من تعظيم القبور وإشرافها، وقد قال علي لأبي الهياج الأسدي: «أَلَا أَبْعَثْكَ عَلَى مَا بَعَثَنِي عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ ؟ أَنْ لَا تَدَعَ صُورَةٌ إِلَّا طَمَسْتَهَا، وَلَا قَبْرًا مُشْرِفًا إِلَّا سَوَّيْتَهُ». وكذلك أيضًا من المنكر أن يصب عليه الطين، أو توضع عليه الزهور، أو يتبرك بترابه، أو نحو ذلك من الأمور المنكرة، التي تكون وسيلة إلى الشرك، فإن وسائل الأمور تلحق بغاياتها، بمعنى أنها تكون محرمة، وإن كانت لا تساويها في مقدار الإثم وفي الحكم، لكن لا شك أن وسائل المحرم محرمة، يجب البعد عنها. والله أعلم.