(۲۶۵) سوال: آیا رزق و ازدواج، در لوح محفوظ نوشته شده است؟ مثلا آیا از قبل نوشته شده که من با فلان دختر معیّن ازدواج می‌کنم؟ آیا یک فرد هر مقدار هم تلاش کند، مقدار رزق و روزی او مشخص است؟ دلیل این مسائل چیست؟

جواب:

از زمانی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ قلم را آفرید تا روز قیامت، هر چیزی که رخ می‌دهد در لوح محفوظ نوشته شده است زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ چنان که در حدیث آمده است: «إنّ أوَّلَ مَا خَلَقَ اللهُ القَلَمَ قَالَ لَهُ: اكتُبْ. فَجَرَى فِي تِلكَ السَّاعَةِ بِمَا هُوَ كَائِنٌ إلَى يَومِ القِيَامَةِ»: (نخستین چیزی که الله آفرید، قلم بود؛ سپس به آن فرمود: بنویس. پس در آن لحظه، هر چیزی که تا روز قیامت وجود خواهد داشت و رخ می‌دهد را نوشت) همچنین از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که وقتی جنين چهار ماه را در شکم مادرش گذراند، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فرشته‌ای را به سویش می‌فرستد تا روح در او بدمد و رزق، زمان مرگ، عمل و خوش‌بختی یا بدبختی‌ وی را بنویسد. رزق نیز نوشته شده است و کم و زیاد نمی‌شود اما الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ اسبابی قرار داده که موجب کاهش یا افزایش رزق می‌شود؛ از جمله:

۱- انسان برای کسب روزی کار و تلاش نماید همان طور که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فرمود: {هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولاً فَامْشُوا فِي مَنَاكِبِهَا وَكُلُوا مِنْ رِزْقِهِ وَإِلَيْهِ النُّشُورُ} [الملک: ۱۵]: (او همان کسی است که که زمین را برایتان رام نمود؛ پس در اطرافش پراکنده شوید و از رزقش بخورید و برانگیخته شدن و بازگشت به سوی او است). ۲- صله‌ی رحم و به جای آوردن حقوق خویشاوندی از جمله خوبی به پدر و مادر و ارتباط با نزدیکان؛ زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «مَن أحَبَّ أنْ يُبْسَطَ له في رِزْقِهِ، ويُنْسَأَ له في أثَرِهِ، فَلْيَصِلْ رَحِمَهُ»^۱ : (کسی‌ که دوست دارد و خوشحال می‌شود که رزقش زیاد شود یا عمرش طولانی شود باید به صله‌ی رحم بپردازد).

۳- تقوای الله همان طور که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً * وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ} [الطلاق: ۲-۳]: (هر کس تقوای الله را پیشه سازد، برایش راه چاره قرار می‌دهد و از جایی به او روزی می‌رساند که گمانش را نمی‌برد) نگو: رزق و روزی ثبت و مشخص شده است و در پی اسباب و عوامل رزق نمی‌روم. این سخن، بیان‌گر ناتوانی و ضعف است اما مقتضای عقل و زیرکی این است که برای رزق و آن ‌چه در دین و دنیا برایت سودمند است تلاش کنی. پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «الكِّيسُ من دان نفسَه وعمل لما بعد الموتِ والعاجزُ مَن أتبَعَ نَفسَهُ هَوَاهَا وَتَمَنَّى عَلَى اللهِ»([۱]) : (زيرک کسی است که خويشتن را محاسبه کند و برای پس از مرگ تلاش نماید و ناتوان کسی است که از خواسته‌ها و آرزوهای نفسانی‌اش پيروی کند و امید نا به جا به الله داشته باشد).

([۱]) سنن ترمذی: أبواب صفة القيامة والرقائق والورع، باب ما جاء في صفة آنية الحوض، شماره(٢٤٥٩).

***

1. صحیح بخاری: كتاب البيوع، باب من أحب البسط في الرزق، شماره (٢٠٦٧) / صحیح مسلم: كتاب البر والصلة والآداب، باب صلة الرحم وتحريم قطيعتها، شماره (٢٥٥٧). ↩︎