سه‌شنبه 7 جمادی‌الثانی 1448
۲۶ آبان ۱۴۰۵
17 نوامبر 2026

(۲۶۰) آیا انسان در اعمال خود اختیار دارد؟

(۲۶۰) سوال: آیا انسان مجبور است یا اختیار دارد؟

جواب:

می‌گویم: از خود بپرس: آیا زمانی که سؤال را در این ورقه نوشتی این کار به اختیار خودت بود یا کسی تو را مجبور کرد؟ اطمینان دارم که خواهد گفت: با اختیار خودم نوشتم؛ اما باید دانست که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ همان ذاتی است که اراده را در انسان آفریده است. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ انسان را خلق نمود و و دو چیز را به عنوان درون او قرار داد که هر دو سبب وجود هستند:

اول: اراده: الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ انسان را با اراده قرار داده است.

دوم: قدرت: الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ انسان را قادر و توانا قرار داده است.

بنابراین وقتی انسان کاری انجام می‌دهد، به اراده و قدرت خود او است و ذاتی که اراده را در وجود انسان آفریده الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است و همان ذاتی است که توانایی و قدرت را در وی قرار داده است. این عبارت (مختار بودن) یا (مجبور بودن) اصطلاح جدیدی است که آن را از سلف صالح سراغ ندارم. بنابراین می‌گوییم: انسان اختیار دارد و عمل را با اراده و اختیار خود انجام می‌دهد اما این اختیار و اراده مخلوق و آفریده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است.

***


این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل من مكة المكرمة: هل الإنسان مسير أم مخير؟

فأجاب رحمه الله تعالى: أقول له: اسأل نفسك: هل أنت حينما كتبت هذه الورقة، وفيها السؤال هل فعلت ذلك باختيارك، أم أن أحدًا أجبرك؟ إنني أجزم جزماً أنه سيقول: كتبتها باختياري. ولكن ليعلم أن الله -سبحانه وتعالى- هو الذي خلق في الإنسان الإرادة الله تعالى خلق الإنسان، وأودع فيه أمرين، كلاهما سبب الوجود:

الأمر الأول: الإرادة: فالله تعالى جعل الإنسان مريدا.

الأمر الثاني: القدرة: فالله جعله قادرًا. فإذا فعل شيئًا فإنما يفعله بإرادته وقدرته، والذي خلق فيه الإرادة هو الله عز وجل، وكذلك الذي خلق فيه القدرة هو الله – عز وجل-.

وهذه الكلمة: «مخير» أو «مسير» هي كلمة حادثة لا أعلمها في كلام السابقين، وعلى هذا فنقول: إن الإنسان مخير يفعل الشيء باختياره وإرادته، ولكن هذا الاختيار والإرادة كلاهما مخلوقان الله عز وجل.

مطالب مرتبط:

(۲۴۵) آیا قضا و قدر به یک معنا هستند؟

وقتی واژه‌های قضا و قدر با هم استفاده شوند، معنای مستقلی دارند اما هرگاه به صورت جدا ذکر شوند، معنای یکدیگر را در بر می‌گیرند....

ادامه مطلب …

(۲۱۷) چه کسانی از نوشیدن حوض پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم منع می‌شوند؟

کسانی از نوشیدن از حوض پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم منع می‌شوند که در دین الله بدعتی به ‌وجود آوردند...

ادامه مطلب …

(۲۵۳) حکم شکایت از بیماری‌ها

صیحتم برای این برادرانی که در سلامتی، دارایی، خانواده و... دچار مشکل و مصیبت شده‌اند، این است که صبر و شکیبایی نمایند و امید اجر و پاداش داشته باشند و بدانند که این مشکلات، آزمایشی از سوی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است...

ادامه مطلب …

(۲۲۵) عاقبت کودکان مشرکان در آخرت

حکمش در دنیا همان حکم کافران است؛ یعنی غسل و کفن نمی‌شود، نماز بر او خوانده نمی‌شود و در قبرستان مسلمانان دفن نمی‌شود....

ادامه مطلب …

(۱۹۱) آیا میّت، سلام و کلام را می‌شنود؟

هر چند بگوییم که مرده می‌شنود، نمی‌تواند صدای خود را به دیگری برساند؛ یعنی اگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را نزد قبرش دعا کنید، امکان ندارد مرده به شما سودی برساند همان ‌گونه که اگر خودش را دعا کنید سودی ندارد.....

ادامه مطلب …

(۲۱۳) عاقبت کودکان مشرکان یا کفار که از دنیا می‌روند

کودکان مشرکان و کفار؛ اگر پدر و مادر، هر دو کافر باشند، فرزندشان در دنیا حکم کافر را دارد که غسل و کفن کرده نمی‌شود، بر او نماز ‌خوانده نمی‌شود و در قبرستان مسلمانان دفن نمی‌شود....

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه