(۲۲۷) حال انسان پس از مرگ

(۲۲۷) سوال: آیا صحیح است که وقتی انسان می‌میرد، یا در سجّین (زندان و تنگنا) یا در علّیین (مقام و جایگاه رفیع) است؟ جزاکم الله خیرًا.

جواب:

بله، چنین در سنت آمده که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در مورد شخص بد کار می‌فرماید: «اكْتُبُوا كِتَابَ عَبدِی في سِجِّينٍ في الْأَرْضِ السُّفْلَى»: «نامه‌ی اعمال بنده‌ام را در سجین بنویسید که در طبقه‌ی آخر زمین است» و اگر درست کار بود، می‌فرماید: «اكْتُبُوا كِتابَ عبدِي في علِّيِّينَ» : «کتاب اعمال بنده‌ام را در علیین بنویسید»^۱

مردم در آخرت یا در سجین هستند یا در علیین، یا در بهشت یا در دوزخ هستند. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: ﴿وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يَوْمَئِذٍ يَتَفَرَّقُونَ * فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَهُمْ فِي رَوْضَةٍ يُحْبَرُونَ * وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَلِقَاءِ الْآخِرَةِ فَأُولَئِكَ فِي الْعَذَابِ مُحْضَرُونَ﴾ [روم: ١٤-١٦]: «روزی که قیامت برپا شود، آن روز مردم از هم جدا می‌شوند. کسانی ‌که ایمان آورده‌اند و کارهای شایسته انجام داده‌اند، آنان در باغی شادمان و مسرور هستند و اما کسانی ‌که کافر شدند و آیات ما و دیدار آخرت را دروغ شمردند، پس اینان در عذاب حاضر می‌شوند» الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: ﴿فَرِيقٌ فِي الْجَنَّةِ وَفَرِيقٌ فِي السَّعِيرِ﴾ [شورى: ٧]: «گروهی در بهشت و گروهی در آتش سوزانند».

به همین مناسبت در مورد چیزی که برخی از مردم می‌گویند و بدان توجهی ندارند تذکر می‌دهم که هنگام صحبت درباره‌ی شخص مرده می‌گویند: سرانجام به جایگاه و قرارگاه پایانی خود منتقل شد؛ منظورشان قبر است، این اشتباه واضحی است زیرا قبر، آخرین جایگاه و قرارگاه نیست بلکه آخرین جایگاه، بهشت یا دوزخ است؛ اما قبر چنان است که انسان، مدتی به آن وارد شده سپس از آن جا منتقل می‌شود؛ یعنی انسان در قبر، فقط به‌عنوان زائر و مسافری است که مدتی در آن مانده سپس سفر می‌کند.

گفته‌اند: یکی از بادیه ‌نشینان از یک قاری شنید که این آیات را می‌خواند: ﴿أَلْهَاكُمُ التَّكَاثُرُ * حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقَابِرَ﴾ [تكاثر: ۱-۲]: «افزون ‌طلبی شما را به خود مشغول ساخته است تا این که به گورستان‌ها رسیدید» بادیه ‌نشین گفت: به الله قسم، برانگیخته خواهیم شد؛ زیرا زیارت کننده، مقیم و پایدار نیست.

لذا باید از گفتن این سخن (سرانجام به جایگاه و قرارگاه پایانی خود منتقل شد) خودداری کنیم زیرا مضمون این سخن، انکار رستاخیز و زنده شدن مردگان است؛ البته اطمینان داریم که وقتی یک مسلمان چنین سخنی می‌گوید، چنین هدفی ندارد ولی این سخن را با تقلید و ندانسته، از کسی که آن را گفته، بر زبان می‌آورد. بنابراین باید از این سخن خودداری کرده و از آن هشدار داد.

***

[تخریج أحمد (٢٨٧/٤)] ↩︎

تعداد بازدید: 71

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: هل صحيح أن الإنسان الذي يموت يكون إما في سجين وإما في عليين، جزاكم الله خيرًا.

فأجاب رحمه الله تعالى: نعم هكذا جاءت به السنة أن الله -سبحانه الأرض وتعالى يقول في الرجل الفاجر : «اكتبوا كتاب عبدي في سجين، في السفلى» وإذا كان من الأبرار قال: «اكتبوا كتاب عبدي في عليين» و هكذا في الآخرة الناس إما في سجين وإما في عليين، إما في الجنة وإما في النار، قال الله -تبارك وتعالى-: ﴿ وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يَوْمَذِ يَتَفَرَّقُونَ فَأَمَّا الَّذِينَ ءَامَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَهُمْ فِي رَوْضَةِ يُحْبَرُونَ وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِنَايَتِنَا وَلِقَايِ الْآخِرَةِ فَأُولَبِكَ فِي الْعَذَابِ مُحْضَرُونَ ﴾ [الروم: ١٤-١٦] وقال الله -تبارك وتعالى -: ﴿ فَرِيقٌ فِي الْجَنَّةِ وَفَرِيقٌ فِي السَّعِيرِ ﴾ [الشورى: ٧].

و إنني بهذه المناسبة أنبه على مسألة يقولها بعض الناس وهم لا يشعرون، وهي أنهم إذا تحدثوا عن شخص مات قالوا ثم انتقل إلى مثواه الأخير، يعنون بذلك القبر، وهذا غلط واضح ، لأن القبر ليس هو المثوى الأخير، بل المثوى الأخير إما الجنة وإما النار، أما القبر فإن الإنسان يأتيه ثم ينتقل عنه، وما مجيئه في القبر إلا كزائر بقي مدة ثم ارتحل.

وقد ذكر أن بعض الأعراب سمع قارئًا يقرأ قول الله تعالى: ﴿ الهَكُمُ التَّكَاثُرُ حَتَّى زُرتُمُ الْمَقَابِرَ ﴾ [التكاثر : ۱-۲] فقال هذا الأعرابي: والله لنبعَثَنَّ، لأن الزائر ليس بمقيم.

ولهذا يجب الحذر من إطلاق هذه الكلمة – أعني: القول بأنه انتقل إلى مثواه الأخير – لأن مضمونها إنكار البعث وأنه لا بعث، ونحن نعلم أن المسلم إذا قالها لا يريد هذا المضمون، لكنها تجري على لسانه تقليدًا لمن قالها من حيث لا يشعر، فالواجب الحذر منها والتحذير منها.