(۱۲۶) سوال:

بیتی از یکی از سلف صالح شنیدم؛ ولی در قسمت آخر بیت برایم ابهامی پیش آمد و از نظر اعتقادی شک نمودم. معنای این بیت را برایم بیان نمایید. آیا این بیت از نظر اعتقادی درست است؟

إذا ما خلوت الدهر یوما فلا تقل     خلوت و لکن قل علی رقیب

تا آن جا که می‌گوید:

و لا تحسبن الله یغفل طرفة      ولا أن ما یخفی علیه یغیب

جواب:

این دو بیت صحیح هستند؛ زمانی که انسان تنها شد، نگوید: تنها شدم. چون از جانب الله، مراقبی دارد. همان طور که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: «مَّا يَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلَّا لَدَيْهِ رَقِيبٌ عَتِيدٌ» [ق:۱۸] : «هیچ سخنی را بر زبان نمی‌آورد، مگر این که نزدش مراقبی حاضر است» پس انسان هر چقدر از مردم پنهان شود، نمی‌تواند از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ پنهان گردد. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ لَا يَخْفَى عَلَيْهِ شَيْءٌ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي السَّمَاءِ» [عمران: ۵] : «بی‌شک هیچ چیز، نه در زمین و نه در آسمان، بر الله پوشیده نمی‌شود». گمان نکنید زمانی ‌که چیزی را مخفی کردید، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ از شما غافل است و نمی‌داند؛ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: «وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ» [بقره: ۷۴] : «الله از آنچه انجام می‌دهید، غافل نیست» و «و لَا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ غَافِلًا عَمَّا يَعْمَلُ الظَّالِمُونَ» [ابراهیم: ۴۲] : «هرگز گمان مبر که الله، از آنچه ستم کاران انجام می‌دهند، غافل و بی ‌خبر است».

بنابراین علم و آگاهی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر همه چیز احاطه دارد؛ هر آنچه را اتفاق افتاده و می‌افتد، می‌داند؛ از چگونگی هر اتفاقی در گذشته و آینده با خبر است و از ظاهر و باطن آگاه است.

***