۳۸۰ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: آیا حدیث انس بن مالک رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ که می‌گوید: عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ هنگامی که قحطی می‌شد، به وسیله‌ی عباس بن عبدالمطلب از الله طلب باران می‌کرد، و می‌گفت: «پروردگارا، ما به وسیله‌ی پیامبرمان از تو طلب باران می‌کردیم، و ما را باران می‌دادی. و الان به وسیله‌ی عموی پیامبرمان به تو متوسل می‌شویم. پس ما را باران ده. پس الله به آنان باران می‌داد»، صحیح است؟ و آیا دال بر جواز توسل به جاه اولیاست؟

جواب دادند: حدیثی که سائل به اشاره کرد، صحیح بوده و امام بخاری آن را روایت کرده است. اما کسی که در آن تامل کند، در می‌یابد که این حدیث دال بر عدم توسل به جاه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم یا هر کسی دیگر است. از آن رو که توسل، به معنی اتخاذ وسیله است، و وسیله، هر چیزی است که با آن مقصود حاصل شود، و وسیله‌ی مذکور در این حدیث «ما به وسیله‌ی پیامبرمان از تو طلب باران می‌کردیم، و ما را باران می‌دادی. و الان به وسیله‌ی عموی پیامبرمان به تو متوسل می‌شویم. پس ما را باران ده»؛ منظور از آن توسل به الله به وسیله‌ی دعای رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است، چنان که آن مرد گفت: «یا رسول الله، اموال از بین رفت و راه‌ها بسته شد. از الله بخواه ما را باران دهد»، و به این خاطر که عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ به عباس گفت: بلند شو ای عباس و از الله بخواه، و عباس هم دعا کرد. حال، اگر این حدیث از باب توسل به جاه بود، عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ قبل از اینکه به عباس توسل کند، به جاه پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم توسل می‌جست؛ زیرا جاه پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در نزد الله بالاتر از جاه عباس یا هر کس دیگری است. پس اگر این حدیث دال بر توسل به جاه بود، برای امیر المومنین عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ شایسته‌تر بود که به جای توسل به جاه عباس بن عبدالمطلب، به جاه پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم توسل جوید.

حاصل کلام اینکه توسل جستن به الله با دعای کسی که به خاطر صالح بودنش، امید استجابت دعایش وجود دارد، اشکالی ندارد. صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم به دعای رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برای خودشان متوسل می‌شدند. همچنین عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ به دعای عباس بن عبدالمطلب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ توسل جست. پس اشکالی ندارد اگر شخص صالحی را دیدی که به خاطر حلال بودن غذا و نوشیدنی و لباس و مسکنش، و اینکه معروف به عبادت و تقواست، شایستگی اجابت دعا را دارد، از او بخواهی که آنچه را دوست داری برایت از الله بخواهد، اما به شرطی که باعث نشود در این مرد که از او طلب دعا می‌شود، غرور به وجود آید. اگر حاصل این درخواست تو، مغرور شدن آن شخص باشد، برایت جایز نیست که با این درخواستت، او را هلاک نمایی. زیرا چنین درخواستی به ضرر اوست.

همچنین، می‌گویم این کار جایز است، اما من آن را دوست ندارم، و بهتر می‌بینم که انسان خودش از الله بخواهد و بین خود و الله واسطه قرار ندهد. همچنین در این کار، امید اجابت، بیشتر بوده و به خشیت نیز نزدیک‌تر است. کما اینکه تشویق می‌کنم کسی که از برادرش درخواست دعا می‌کند، این نیت را نیز داشته باشد که با این درخواستش، به برادرش نیز نیکی کرده باشد و نخواهد که فقط برای خودش دعا کند. زیرا اگر فقط برای اجابت طلبش از او درخواست دعا کند، مثل درخواست مال است و این کار شبه مذموم است. اما وقتی که با درخواست از برادرش، نیت احسان به برادر دعا کننده‌اش را هم داشته باشد، شخص به خاطر احسان به مسلمان، ثواب می‌برد، چنان که این معروف بوده و أولی و احسن همین است. والله ولی التوفیق.