پنج‌شنبه 25 جمادی‌الاول 1448
۱۴ آبان ۱۴۰۵
5 نوامبر 2026

۲۷۸ – درباره‌ی حدیث: «هیچ زمانی بر مردم نمی‌گذرد مگر اینکه زمانه‌ی پس از آن، بدتر از آن است»

۲۷۸ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: در حدیث آمده: «هیچ زمانی بر مردم نمی‌گذرد مگر اینکه زمانه‌ی بعد از آن، بدتر از آن است». اما چه می‌شود گفت در مورد زمان‌هایی که شرک و بدعت و جهل در آن منتشر بوده، و سپس زمان بعد از آن، بهتر از آن بوده. زیرا شرک از بین رفته یا کم شده و بدعت‌ها از بین رفته و علم انتشار یافته است. مثال آن، زمان قبل از دعوت شیخ محمد بن عبدالوهاب رَحِمَهُ‌الله، و سپس زمانی است که دعوت ایشان منتشر شد؟

جواب دادند: این حدیث را انس بن مالک رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ گفت. زمانی که مردم نزد او آمده و از ظلم حجاج بن یوسف ثقفی شکایت کردند، این حدیث از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را به آنها گفت: «هیچ زمانی بر مردم نمی‌گذرد مگر اینکه زمانه‌ی بعد از آن، بدتر از آن است، تا زمانی که پروردگارتان را ملاقات نمایید». انسان دراین مورد فقط به یک قسمت از زمین یا به یک نسل از مردم نگاه نمی‌کند. بلکه به عموم نظر می‌اندازد. وقتی مقدر شد که شرک و فتنه‌ها از قسمتی از زمین محو شوند، به این معنا نیست که از همه‌ی زمین محو و یا کم شده است. منظور از این حدیث نیز، عموم است، و منظور، طایفه‌ی خاص یا قسمت خاصی از زمین به عینه نیست. نیز می‌شود گفت این حدیث، بنا بر اغلب است. بنا بر این، هر خیری که بعد از شرّی به وقوع پیوندند، حتی اگر این خیر، عام باشد، خاص کننده‌ی این حدیث است.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

(278) سئل فضيلة الشيخ : جاء في الحديث “إنه لا يأتي على الناس زمان إلا وما بعده شر منه” ولكن ماذا يقال : عن أن هناك أزمنة انتشر فيها الشرك والبدع والجهل ثم أتى زمن من بعدها كان خيراً منها حيث محي الشرك أو تقلص وزالت البدع وانتشر العلم ومن أمثلة ذلك الفترة التي سبقت دعوة الشيخ محمد بن عبد الوهاب رَحِمَهُ‌الله ثم الفترة التي رافقت دعوته؟

فأجاب بقوله : هذا الحديث قاله أنس بن مالك – رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ- حين شكا الناس إليه ما يجدون من الحجاج الثقفي فحدثهم بهذا الحديث عن النبي ، ﷺ ، “إنه لا يأتي على الناس زمان إلا وما بعده شر منه حتى تلقوا ربكم”. والإنسان لا ينظر إلى جهة من الأرض أو إلى جيل من الناس وإنما النظر للعموم، فإذا قدر أن هذه الجهة من الأرض زال عنها الشرك والفتن بعد أن كان حالاً فيها فلا يعني ذلك أنه رفع عن جميع الأرض أو خف في جميع الأرض ، وهذا النص يقصد به العموم لا كل طائفة أو كل جهة من الأرض بعينها ، وقد يقال : إن هذا الحديث بناء على الأغلب ، فما وقع من خير بعد الشر ولو كان عاماً فإنه يكون مخصصاً لهذا الحديث.

مطالب مرتبط:

۲۶۷ – حکم پیروی از علما یا امراء در حلال کردنِ حرام، و بالعکس

۲۶۷ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله در مورد حکم پیروی از علما یا امراء در حلال کردن حرام، و بالعکس سوال شد. جواب دادند: پیروی از علما یا امراء در حلال کردن حرام و بالعکس، به سه دسته تقسیم می‌شود: دسته‌ی اول: در این مورد از آنها پیروی کند، در حالی که راضی به این قول […]

ادامه مطلب …

۲۷۵ – حکم عبادتی که همراه ریا باشد چیست؟

۲۷۵ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم عبادت، هنگامی که ریا به آن وارد شود، چیست؟ جواب دادند: حکم این است: داخل شدن ریا به عبادت، دارای سه وجه است: وجه اول: چیزی که از اول باعث عبادت شده، ریاء است. مثل کسی که نماز می‌خواند تا مردم از او به خوبی یاد کنند. […]

ادامه مطلب …

۲۷۶ – آیا طلب علم شرعی با نیت علم و گرفتن مدرک مشکلی دارد؟

۲۷۶ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: بعضی طلاب علم شرعی هنگامی که نیت علم و گرفتن مدرک را می‌کنند، در نفس خود احساس حرج می‌کنند. چگونه باید از این احساس رهایی یابد؟ جواب دادند: از چند جهت می‌شود جواب داد: اول: قصدشان از طلب علم، فقط گرفتن مدرک نباشد. بلکه این مدرک‌ها را برای […]

ادامه مطلب …

۲۷۲ – چگونه طبق حدیث «شیطان از پرستیده شدن در جزیرة العرب ناامید شده» در حالی که شرک در این سرزمین بوده و باز خواهد آمد؟

۲۷۲ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: جمع بین این دو حدیث چگونه است که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم جایی می‌فرمایند: «قیامت بر پا نمی‌شود تا این که کفل‌های زنان قبیله‌ی دوس، در اطراف بت ذی الخَلَصه به یکدیگر بخورد»[۱]، و در جایی دیگر می‌فرماید: «شیطان نا امید شده از اینکه در جزیرة العرب او را بپرستند»، […]

ادامه مطلب …

۲۷۳ – معنای حدیثی که می‌گوید شیطان ناامید شده از این که در جزیرة العرب او را بپرستند، چیست؟

۲۷۳ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: معنای این فرموده‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم چیست: «همانا شیطان نا امید شده از این که در جزیرة العرب او را بپرستند»؟ جواب دادند: نا امیدی شیطان از اینکه در جزیرة العرب مورد پرستش قرار گیرد، دلیل بر عدم وقوع چنین چیزی نمی‌دهد؛ زیرا شیطان، وقتی که فتوحات اسلامى […]

ادامه مطلب …

۲۶۸ – طاغوت به چه معناست؟

۲۶۸ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله در مورد معنای طاغوت سوال شد. جواب دادند: طاغوت از طغیان مشتق شده، و طغیان به معنای تجاوز از حد است. این فرموده‌ی الله تعالی از آن جمله است: {إِنَّا لَمَّا طَغَى الْمَاءُ حَمَلْنَاكُمْ فِي الْجَارِيَةِ}[۱]، یعنی: {هنگامی که آب (در زمان نوح) طغیان کرد، ما شما را بر کشتی […]

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه