۲۷۶ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: بعضی طلاب علم شرعی هنگامی که نیت علم و گرفتن مدرک را می‌کنند، در نفس خود احساس حرج می‌کنند. چگونه باید از این احساس رهایی یابد؟

جواب دادند: از چند جهت می‌شود جواب داد:

اول: قصدشان از طلب علم، فقط گرفتن مدرک نباشد. بلکه این مدرک‌ها را برای رساندن نفع به خلق بگیرند؛ زیرا اعمال در عصر حاضر، همه مبنی بر مدرک هستند، و مردم جز از این راه نمی‌توانند به روش دیگری به خلق الله نفع برسانند، و با این کار، نیت سالم خواهد بود.

دوم: کسی که به دنبال علم است، آن را جز در این دانشگاه‌ها نمی‌یابد. پس به نیت طلب علم وارد آنها شود، و این گونه، هر مدرکی که بعدا بگیرد، تاثیری بر او نخواهد داشت.

سوم: وقتی هدف انسان از عملی که انجام می‌دهد، به دست آوردن خیرات دنیا و آخرت باشد، اشکالی بر او نیست. زیرا الله تعالی می‌فرماید: {وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا . وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ}[۱]، یعنی: {و هر کس تقوای الله پیشه کند، (الله، راه ‌حل و) برون‌رفتی (از مشکلات) برایش فراهم می‌کند.  و به او از آنجا که گمانش را ندارد، روزی می‌دهد}.

اگر گفته شود: چگونه به کسی که هدفش از اعمالش، رسیدن به دنیاست، مخلص گفته می‌شود؟

جواب: او عبادت را خالص برای الله انجام داده و هدفش از آن، خلق الله نبوده است. با عبادتش به دنبال ریا و مدح مردم به خاطر عبادت نبوده. بلکه به دنبال یک امر مادی از ثمرات عبادت بوده است. چنین شخصی همانند ریاکاری نیست که خود را با اعمالی که انسان به وسیله‌ی آنها به الله تقرب می‌جوید، به خلق الله نزدیک می‌کند و می‌خواهد که مردم او را مدح کنند. بلکه با خواستن این امر مادی، اخلاصش دچار نقص شده و نوعی شرک با او همراه است، و منزلتش پایین‌تر از منزلت کسی است که هدف از عملش، آخرت است.

به این مناسب دوست دارم به نکته‌ای اشاره کنم. برخی از مردم وقتی در مورد فواید عبادات حرف می‌زنند، آنها را به فواید دنیوی تبدیل می‌کنند. مثلا در مورد نماز می‌گویند: ورزش است و برای اعصاب، مفید است. در مورد روزه می‌گویند: برای آب کردن چربی‌ها و ترتیب وعده‌های غذایی، مفید است. در حالی که نباید فوائد دنیوی را در این مسائل، اصل قرار داد. چون منجر به ضعف اخلاص و غفلت از آخرت می‌شود. به همین خاطر الله تعالی در قرآن در مورد حکمت – مثلا – روزه فرموده که سبب تقوا است. بنا بر این، فواید دینی، اصل بوده و فواید دنیوی در مرتبه‌ی دوم قرار دارند. وقتی نزد مردم سخن می‌گوییم، آنها را از ناحیه‌ی فواید دینی مورد خطاب قرار می‌دهیم، و زمانی که نزد کسی سخن می‌گوییم که جز با دلایل مادی، قانع نمی‌شود، او را از ناحیه‌ی فواید دینی و دنیوی مورد خطاب قرار می‌دهیم، و «هر سخن، جایی، و هر نکته، مکانی دارد».

[۱] – سوره طلاق، آیات «۲و۳».