۹۳ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: حکم کسی که زمان و روزگار را دشنام می‌دهد، چیست؟

جواب دادند: دشنام دادن به زمانه، سه قسم است:

قسم اول: منظورش رساندن خبری بدون لوم و سرزنش باشد. این نوع جایز است. مثلا بگوید: از شدت گرما یا سرمای امروز، خسته شدیم، یا سخنی مثل همین سخن را بگوید؛ زیرا اعمال بستگی به نیت‌ها دارد، و این لفظ برای خبر دادن، صلاحیت دارد.

قسم دوم: زمانه را بر این اساس که فاعل است، دشنام دهد. مانند اینکه منظورش از دشنام دادن به زمانه این باشد که زمانه کسی است که امور را به خیر یا شر بر می‌گرداند. این شرک اکبر است؛ زیرا اعتقاد یافته که خالقی همراه با الله وجود دارد، چون حوادث را به غیر الله نسبت داده است.

قسم سوم: زمان را دشنام دهد، و معتقد باشد که الله فاعل است. ولی به این خاطر زمانه را دشنام می‌دهد که محل این امور ناخوشایند است. این حرام است؛ زیرا با صبرِ واجب منافات دارد، اما کفر نیست؛ زیرا به صورت مستقیم الله را دشنام نداده است، و اگر اینکار را می‌کرد، کافر می‌شد.