(۶۲۷۳) سوال: بارک الله فیكم، شیخ بزرگوار، من شخصی را در یک مجلس غیبت کرده‌ام به دلیل اینکه به من بدی کرده بود سپس برای عذرخواهی نزد او رفتم و عذر خود را مطرح کردم و گفتم: “از شما عذرخواهی می‌کنم، من شما را غیبت کرده‌ام، و امیدوارم مرا ببخشید” اما او گفت: “برو، الله تو را نبخشد” حکم شرعی در مورد عمل من چیست؟ مأجور باشید.

جواب:

می‌گوییم: واجب است که انسان وقتی از ظلمی که به برادر خود کرده است توبه می‌کند، باید در این دنیا حق آن را ادا کند، پیش از اینکه در روز قیامت از اعمال صالحه‌اش گرفته شود، لذا اگر این ظلم به مال است، باید آن را برگرداند و اگر به عرض است، باید از صاحب حق حلالیت بخواهد و اگر شخص تمام تلاش خود را برای طلب حلالیت از صاحب حق کرده و او نپذیرفته است، با توبه‌ی صادقانه و نصوح، الله خود آنچه از حق برادرش را که به دوش می‌کشد، جبران می‌کند.

آنچه که به برادران مسلمانم توصیه می‌کنم این است که وقتی کسی برای توبه از ظلمی که به آنان کرده است عذرخواهی می‌کند، عذر او را بپذیرند تا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در روز قیامت عذرهای آنان را بپذیرد، زیرا کسی که به نیازهای برادرش توجه کند، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نیز در نیازهای او یاری‌ش می‌کند و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در کمک به بنده است تا زمانی که بنده در کمک به برادرش باشد.

چگونه ممکن است انسان وقتی که برادرش با ندامت و پشیمانی نزد او می‌آید و از او می‌خواهد که او را ببخشد، بگوید: “الله تو را نبخشد”؟ این چیزی است که شایسته است در جامعه‌ی مسلمان وجود نداشته باشد، برای برادرش آنچه را برای خود دوست می‌دارد، دوست بدارد. در اینجا دو نکته وجود دارد:

نصیحت به فردی که غیبت کرده: باید خیلی حریص باشد که در دنیا حلالیت بخواهد و اگر تمام تلاش خود را کرده و نتوانست از فردی که حق دارد حلالیت بگیرد، امیدواریم که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ خود آن را متحمل شود.

اما نصیحت به فردی که از او عذرخواهی شده است: تشویق و توصیه می‌کنیم که عذر او را بپذیرد، زیرا این باعث از بین رفتن دشمنی‌ها و کینه‌ها می‌شود و دل‌ها را پاک و به هم نزدیک‌تر می‌کند و اگر انسان بندگان الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را عفو کند، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نیز از او عفو خواهد کرد.