(۱۵۱۸) سوال: حکم دست زدن به عورت (شرمگاه پشت یا جلو) در حال وضو داشتن چیست؟

جواب:

گویا منظورشان باطل شدن وضو با این کار است؟ صحیح به نظر من، این است که لمس کردن عورت، وضو را باطل نمی‌کند زیرا احادیث در این باره متفاوت است و اصل بر عدم بطلان می‌باشد. مگر این ‌که میان این ‌دو حديث جمع کنیم: حدیث طَلق بن علي رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ چنین آمده که می‌گوید: وقتی از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم درباره‌ی مردی سؤال شد که در نماز، آلت تناسلی خود را لمس می‌کند، آیا باید دوباره وضو بگیرد؟ فرمود: «إنما هو بَضعَةٌ منك»[۱] : (آلت تناسلی، فقط قسمتی از بدن تو است). در حدیث بسرة رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا نیز آمده است: «من مَسَّ ذَكَرَه فليَتَوَضَّأ» : (هر کس آلت تناسلی خود را لمس کرد، باید وضو بگیرد).

ممکن است از این دو حدیث برداشت شود که اگر انسان، آلت تناسلی خود را از روی شهوت لمس کند، وضو گرفتن بر وی واجب می‌شود اما اگر از روی شهوت نباشد، وضو واجب نیست. جمع بین این دو حدیث، چنین خواهد بود. دلیل دیگر برای این جمع، این است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم علت باطل نشدن وضو را چنین بیان کرد که آلت تناسلی، یک قطعه از بدن است و وقتی چنین باشد لمس آن مانند لمس دیگر اعضای بدن مانند دست، پا، سر، بینی و… است که وضو را باطل نمی‌کند؛ آلت تناسلی نیز همین طور است: اگر شخص آن را از روی شهوت لمس نکند، مانند لمس دیگر اعضای بدن است اما اگر آن را از روی شهوت لمس کند، با لمس دیگر اعضای بدن تفاوت خواهد داشت. بنابراین جمع بین دو حدیث، چنین است که گفته شود: اگر شخص آلت تناسلی خود را از روی شهوت لمس کند، وضویش باطل می‌شود اما اگر از روی شهوت نباشد، وضویش باطل نمی‌شود.

برخی علما بین دو حدیث را به روش دیگری جمع بسته‌ و گفته‌اند: عبارت (باید وضو بگیرد) به معنای وجوب نیست بلکه استحباب را می‌رساند. به هر حال، واجب بودن وضو گرفتن به خاطر لمس آلت تناسلی یا شرمگاه به طور مطلق، جای بررسی دارد و صحیح از نظر من خلاف این قول (عدم وجوب) است.

سؤال: اما لمس عورت در نماز فقط از روی پارچه یا مانع امکان‌پذیر است. حکم این حالت چیست؟

جواب: اگر از روی پارچه یا مانع باشد، لمس محسوب نمی‌شود و نمی‌توان گفت که عورتش را لمس کرده است زیرا لمس، برخورد مستقیم چیزی با چیز دیگر است؛ اما اگر از روی مانع، لمس کند وی در حقیقت لباسش را لمس کرده است. همچنین ممکن است نمازگزار، عورتش را بدون مانع، لمس کند خصوصا در زمان قدیم که فقط لُنگ به پا داشته‌اند لذا ممکن است شخص عورتش را از زیر لباس به خاطر خاراندن آن و… لمس کند.

[۱] مسند احمد (۲۶/۲۱۴، شماره ۱۶۲۸۶). سنن نسائی: کتاب الطهارة، باب ترک الوضوء من مس الذکر، شماره (۱۶۵). مسند احمد (۴۵/۲۶۵، شماره ۲۷۲۹۳). سنن ابوداود: کتاب الطهارة، باب الوضوء من مس الذکر، شماره (۱۸۱). سنن ترمذی: ابواب الطهارة، باب الوضوء من مس الذکر، شماره (۸۲). امام ترمذی می‌گوید: این حدیث، حسن و صحیح است.