جمعه 10 جمادی‌الثانی 1448
۲۹ آبان ۱۴۰۵
20 نوامبر 2026

(۱۴۸۱) حکم مسح بر غتره به‌ جای سر هنگام وضو گرفتن

(۱۴۸۱) سوال: عمویی دارم که کارمند است و من همیشه با او بحث و مجادله می‌کنم زیرا وی هنگام وضو گرفتن، گاهی بر پیشانی و غُتره‌اش[۱] مسح می‌کند زیرا روی غتره‌اش عقال می‌پوشد و دستش را برای مسح تمام سر به زیر کلاه نمی‌برد؛ آیا کار وی درست است؟

جواب:

کار وی درست نیست بلکه واجب است سرش را مسح کند؛ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُؤُوسِكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ إلَی الکَعْبَینِ} [المائدة: ۶] : (‌ای کسانی ‌که ایمان آورده‌اید! هرگاه خواستید به نماز برخیزید، صورت‌ها و دستانتان را تا آرنج‌ بشویید، سرهایتان را مسح نمایید و پاهایتان را تا مچ بشویید). رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز: «کان يَمسَحُ علی جَمِيعِ رَأسِهِ مِن مُقَدَّمِهِ إلی قَفَاهُ ثُمَّ يَرُدُّ يَدَيهِ» : (تمام سرش ابتدای سر تا پشت سرش مسح می‌نمود سپس دستانش را از پشت سر به جلو بر می‌گرداند). ایشان اگر عمامه بر سر داشت، پیشانی و عمامه‌اش را مسح می‌نمود و دستش را به زیر عمامه نمی‌برد زیرا عمامه چنان که معروف است لایه‌هایی دارد که فرد دور سر خود می‌پیچد و باز کردن آن‌ نوعی سختی و دشواری دارد بر خلاف غتره و عقال و کلاه که در آوردن آن سخت نیست که فرد دستش را به زیر آن برده و سرش را مسح کند؛ لذا عقال و غتره و کلاه بر عمامه که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بر آن مسح می‌کرد قیاس گرفته نمی‌شود زیرا با هم تفاوت دارند. برخی انواع کلاه که افرادی در زمستان می‌پوشند و از زیر چانه پیچیده می‌شود و تمام سر را در بر می‌گیرد بر عمامه قیاس گرفته می‌شود زیرا بیرون آوردنش دشوار می‌باشد و از سوی دیگر، سر با این کلاه گرم می‌شود و اگر شخص ناگهان در هوای سرد، این کلاه را در بیاورد در معرض بیمار شدن قرار خواهد گرفت لذا مسح نمودن بر این گونه کلاه‌ها، جایز است چون هم بیرون آوردنش سخت است و هم ممکن است فرد با بیرون آوردنش دچار بیماری شود زیرا اگر بدنش گرم شده باشد سپس هوا بوزد، به وی آسیب خواهد رساند.

در بسیاری از کشورهای اسلامی به ویژه سودان، مردم عمامه‌ای شبیه به عمامه‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌پوشند زیرا آن را دور سر می‌پیچند و طول این پارچه بیش از دو متر است لذا بدون شک مسح کردن بر آن برایشان جایز است.


[۱] غُتره شالی است که مردان سرزمین عربستان سعودی روی کلاه مخصوص می‌پوشند و بر آن عقال که به شکل دایره است می‌گذارند.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: لي عمّ موظف، ودائما أنا معه في خصام؛ لأنه أحيانًا يمسح على ناصيته وعلى الغُترة؛ لأنه يلبس العِقال عليها، ولا يُدخل يده تحت الطاقية، فهل هو على حق أم لا؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: ليس على حق، بل الواجب عليه مَسْحُ الرأس؛ لقوله تعالى: ﴿ يَأَيُّهَا الَّذِينَ ءَامَنُوا إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَوَةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُوا بِرُءُوسِكُمْ ﴾ [المائدة: 6]. وكان النبي -عليه الصلاة والسلام – «يَمْسَحُ عَلَى جَمِيعِ رَأْسِهِ مِنْ مُقَدَّمِهِ إِلَى قَفَاهُ، ثُمَّ يَرُدُّ يَدَيْهِ». ولكنه – عليه الصلاة والسلام – إذا كان عليه عمامة مسح على ناصيته وعمامته، ولا يدخل يده من تحت العمامة؛ لأن العمامة -كما هو معروف – ليات متعددة يلويها الإنسان على رأسه، ففي حَلّها نوع من المشقة، بخلاف العِقال والغترة والطاقية، فإنه ليس فيها شيء من المشقة؛ فيما لو أدخل يده، ومسح على رأسه، وعلى هذا فلا يُقاس العقال والغترة والطاقية على العمامة التي كان الرسول – عليه الصلاة والسلام – يمسح عليها؛ لما بينهما من الفرق نعم يقاس عليها بعض القبوعة، والقبوعة يلبسها الناس في أيام الشتاء تكون شاملة للرأس كله ولها طوق من تحت الحنك، فهذه فيها مشقة في نزعها، ثم في نزعها في البرد بعد دفء الرأس بها غالبًا ما يكون عرضة للتأثر، لذلك يجوز أن الإنسان على هذه القبوعة؛ لما فيها من المشقة؛ مشقة يمسح النزع، والتعرض للمرض بخلعها في حال الدفء ثم يهب بها الهواء فيتأثر. وهناك في كثير من الدول الإسلامية – وبالأخص السودان- يعملون عمامة شبيهة بعمامة الرسول و لأنهم كانوا يلفونها لفا على الرأس، ويزيد طولها على المترين، فيجوز لهم أن يمسحوا عليها بلا شك.

مطالب مرتبط:

(۱۴۶۵) بسیاری از مردم به هنگام وضو گرفتن بر کفش، مسح می‌کنند؛ حکم این کار چیست؟

مسح کردن بر کفش یا جوراب، مستحب است اما باید با داشتن وضو پوشیده شوند، مسح در مدت زمان مشخص شده انجام شود و غسل واجب بر فرد نباشد؛ زیرا مسح بر کفش یا جوراب، فقط برای وضو انجام می‌شود....

ادامه مطلب …

(۱۴۶۰) حکم نماز خوانده‌شده پس از پایان مدت مسح بر جوراب

بله، باید نمازش را دوباره بخواند؛ زیرا هرگاه فرصت مسح تمام شد سپس وضوی فرد باطل گردید،...

ادامه مطلب …

(۱۴۸۰) جوراب پوشیدم اما هنگام وضو گرفتن، فراموش کردم که آیا قبل از پوشیدن جوراب‌، وضو داشته‌ام یا خیر؟

واجب است جوراب را بیرون آورده و پاهای خود را بشویی؛ زیرا در وجود یک شرط، تردید داری و اصل بر عدم وجود شرط است لذا اگر شک و تردید داری که هنگام پوشیدن جوراب، وضو داشته‌ای یا خیر، جایز نیست که بر آن مسح کنی...

ادامه مطلب …

(۱۴۵۳) غیر از پایان مدت زمان مسح بر خفّ و عمامه، چه چیزهای دیگری مسح بر آن را باطل می‌کند؟

اصل بر بقای این وضو و طهارت می‌باشد که بنا بر دلیل شرعی ثابت گشته است تا این که دلیلی یافت شود؛ اما تا زمانی که دلیلی وجود ندارد وضو باقی مانده و باطل نمی‌شود. این قول راجح و دیدگاه صحیح نزد ما است....

ادامه مطلب …

(۱۴۶۲) آیا مسح بر جوراب درست است؟

دیدگاه راجح از اقوال علما، جایز بودن مسح بر جوراب است زیرا از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نقل شده که بر آن مسح نموده است....

ادامه مطلب …

(۱۴۷۵) روش مسح بر جوراب چگونه است؟

راجح و صحیح از نظر من، این است که فرد پای راست را قبل از پای چپ مسح کند زیرا مسح دو پا، جایگزین شستن آن‌ها شده است و دو عضو مستقل و جدا از هم هستند...

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه