(۱۳۴۳) سوال: حدیث جابر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ را شنیدیم که: (زمانی که آنان سرزمین شام را فتح کردند با سرویس بهداشتی‌هایی مواجه شدند که به سمت قبله بود؛ گفت: پس ما خود را از جهت قبله منحرف کرده و از الله آمرزش می‌خواستیم). آیا رو کردن به قبله به هنگام قضای حاجت، حتی اگر در خانه باشد نیز جایز نیست؟ اگر چنین باشد پس (حدیث ابن عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را دید در حالی که رو به قبله قضای حاجت می‌نمود) چه می‌شود؟

جواب:

حدیث اول (این که صحابه به سرزمین شام رفتند و در آن جا با سرویس بهداشتی‌هایی مواجه شدند که به سمت کعبه بنا شده بود) چنان که در سؤال گفته شد، حدیث جابر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ نیست بلکه حدیث ابو ایوب انصاری رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ است که می‌‌گوید: (به سرزمین شام رفتند و در آن جا با سرویس بهداشتی‌هایی مواجه شدند که به سمت کعبه بنا شده بود. می‌گوید: جهت خود را از قبله تغییر داده و و از الله عزوجل آمرزش می‌خواستیم).[۱] ابو ایوب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ خودش در روایت دیگری ازرسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم روایت می‌کند که فرمود: «إذا أَتَيتُم الغائطَ فلا تَسْتقبِلوا القِبْلةَ بغائطٍ ولا بَولٍ، ولكن شَرِّقوا أو غَرِّبوا»[۲] : (هنگام قضای حاجت، روی به قبله و پشت به قبله نکنید؛ بلکه به طرف شرق یا غرب رو کنید). حدیث ابن عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ نیز چنین است که گفت: «رَقِيتُ عَلَى بَيتِ أُختِي حَفصَةَ، فَرَأَيتُ رَسُولَ اللهِ صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم قاعدا لِحَاجَتِه، مُستَقبِلَ الشَامِ، مُستَدبِرَ القِبلَةِ» : (بر بام خانه‌ی خواهرم حفصه بالا رفتم و دیدم که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در حالت نشسته، رو به شام و پشت به قبله، قضای حاجت می‌کند).

حدیث ابن عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا با حدیث ابو ایوب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ منافات و مخالفتی ندارد؛ زیرا حدیث ابو ایوب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ درباره‌ی رو کردن به قبله و حدیث ابن عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ درباره‌ی پشت کردن به قبله است. این دو با هم تفاوت دارند.

بنابراین برای بیان حکم این مسئله می‌گوییم: در فضای باز و بیرون از ساختمان، رو نمودن و پشت کردن به قبله برای قضای حاجت، جایز نیست اما در فضای بسته و ساختمان، فقط پشت نمودن به قبله جایز است ولی رو کردن به قبله جایز نیست. بنابراین کسی ‌که سرویس بهداشتی در منزلش چنان ساخته شده که شخص در حال قضای حاجت، رو به قبله قرار می‌گیرد، باید جهت  را به گونه‌ای تغییر دهد که قبله در سمت راست یا چپ قرار گیرد.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.