(۵۵۱۶) سوال: حکم زنی که چندین بار از مال شوهرش بدون اطلاع شوهر برداشته و آن را خرج فرزندانش کرده و برای شوهرش قسم خورده که او برنداشته، چیست؟

جواب:

برای زن جایز نیست که بدون اجازه‌ی شوهر از مال او بردارد؛ زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر بندگانش حرام فرموده که مال یکدیگر بر بردارند و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در حجة الوداع اعلام کرد که: «بدانید الله خون‌ها و اموالتان را بر شما حرام کرده، مانند حرمت این روز، در این شهر، در این ماه. بدانید و آگاه باشید که من ابلاغ کردم».[۱]

اما اگر شوهرش بخیل بوده و به اندازه‌ای که احتیاجات او و فرزندانش را رفع کند، نفقه نمی‌دهد، اجازه دارد به اندازه‌ای که برای نفقه‌ی خود و فرزندانش کافی باشد، از مال شوهر بردارد و بیشتر از آن حق ندارد. نباید بیشتر از چیزی که نفقه‌ی خود و فرزندانش می‌شود، بردارد؛ به دلیل حدیث هند بنت عتبه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا که در مورد خود و شوهرش از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم استفتا نموده، گفت: شوهرم مردی بخیل است و آن اندازه که برای من و فرزندام کافی باشد، به من پول نمی‌دهد. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمودند: «به اندازه‌ای که کفاف تو و فرزندانت باشد، بردار».[۲]

رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در اینجا به او اجازه داد که از مال شوهرش به اندازه‌ای که برای او و فرزندانش کفایت کند، بردارد. فرقی نمی‌کند که شوهر از آن آگاه باشد یا خیر. در سوال آمده که این زن برای شوهرش قسم می‌خورد که او مالی برنداشته است. این قسم حرام است، مگر اینکه نیتش از قسم این باشد که بگوید: والله من چیزی که برداشتنش برای من حرام باشد را بر نداشته‌ام. یا به این نیت بگوید: والله من بیشتر از نفقه‌ای که پرداختش بر تو واجب است، برنداشته‌ام. یا تاویلاتی از این قبیل که با چیزی که شرعا استحقاقش را دارد، تطابق داشته باشد؛ زیرا تاویل در هنگامی که انسان مظلوم باشد، جایز است. اما در صورتی که انسان ظالم باشد، یا نه ظالم باشد و نه مظلوم، به کار بردن تاویل جایز نیست. زنی که شوهرش در پرداخت نفقه‌ی واجب به او و فرزندانش بخل می‌ورزد نیز مظلوم بوده و جایز است که در قسم خوردنش، تاویل کند.

[۱]  صحیح بخاری: کتاب المغازی، باب حجة الوداع، حدیث شماره (۶۴۰۳). صحیح مسلم: کتاب الحج، باب حجة النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ، حدیث شماره (۱۲۱۸)، از ابن مسعود رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با این لفظ: «فَإِنَّ اللَّه تبارک و تعالی قَدْ حرَّم عَلَيْكُمْ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ، كَحُرْمَةِ ‌يَوْمِكُمْ ‌هَذَا، فِي بَلَدِكُمْ هَذَا، فِي شَهْرِكُمْ هَذَا، أَلَا هَلْ بلَّغت»؟

[۲]  تخریجش قبلا ذکر شد. لفظ عربی حدیث چنین است: «خُذي ما يَكفيكِ وولدَكِ بالمعروفِ».