(۵۴۵۷) سوال: مردی مریض شده و قبل از اینکه علم پزشکی در کشور پیشرفت کند، به دنبال علاج رفته و به او گفته شده که از شیر زنی شیرده بنوشد. او نیز یک بار نوشیده و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ او را شفا داده است. حال آیا آن زن، مادر این مرد محسوب می‌شود یا خیر؟

جواب:

حقیقتا من شک دارم که شیر زن، باعث شفا باشد و به نظرم شفای حاصل شده به علتی دیگر بوده است. منظورم این است که شفای او به اراده‌ی الهی بوده و او بوده که مقدر فرموده در آن موقع، شفای این شخص حاصل شود؛ چه اینکه ما اطلاع نداریم شیر زن باعث درمان باشد. اما احساس شخص مریض به چیزی، تاثیر زیادی بر مریضی دارد. در هر حال من تصور نمی‌کنم که شیر زنان باعث شفا و درمان باشد.

اما اینکه آیا این زن مادر او به حساب می‌آید یا خیر؟ خیر، مادرش به حساب نمی‌آید؛ زیرا یکی از شروط شیرخوارگی این است که پنج بار یا بیشتر شیر بخورد. اگر کمتر از آن باشد، محرمیت ایجاد نمی‌کند؛ یعنی نه آن کودک با زنی که او را شیر داده محرم می‌شود و نه آن زن با کودکی که او را شیر داده، محرم می‌شود.

همچنین شرط دیگری که نزد جمهور اهل علم ذکر شده، این است که شیرخوارگی در زمان خود اتفاق بیفتد. یعنی زمانی که طفل فقط می‌تواند شیر بخورد. اما اگر از این زمان گذشت؛ یعنی بچه از شیر گرفته شد و غذایش فقط شیر نبود، دیگر شیر در او تاثیر نمی‌گذارد.

همچنین برخی علما بر این هستند که شیر دادن به شخص بزرگسال، باعث ایجاد محرمیت می‌شود؛ چون این فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ عام است که: {وَأُمَّهَاتُكُمُ اللَّاتِي أَرْضَعْنَكُمْ} [نساء: ۲۳]: (و مادرانتان که شما را شیر داده‌اند). نیز به دلیل این که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به زن ابوحذیفه گفت که به غلام ابوحذیفه شیر بدهد و فرمود: «‌به او شیر بده تا با او محرم گردی»،[۱] و این غلام، بزرگ بود و به آنها خدمت می‌کرد.

بعضی از علما به این حدیث استدلال کرده‌اند که شیر دادن به شخص بزرگسال، تاثیر داشته و باعث ایجاد محرمیت می‌گردد. اما جمهور علما با این قول مخالفند و می‌گویند که چنین شیرخوارگی، نه تاثیر دارد و نه باعث ایجاد محرمیت می‌گردد. شیخ الاسلام ابن تیمیه رَحِمَهُ‌الله در این زمینه تفصیل قائل است و گفته: اگر ضرورت ایجاب کند که به شخص بزرگسال شیر داده شود، شیر به او داده می‌شود و محرمیت ثابت می‌گردد. اما در صورتی که ضرورتی وجود نداشته باشد، محرمیت نیز ثابت نمی‌شود.

اما قول راجح آن است که جمهور علما بر آن هستند. دلیلش این است که وقتی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از خلوت کردن با زنان نهی فرمود، اصحاب سوال کردند: «یا رسول الله، خلوت کردن نزدیکان شوهر با زن، چه حکمی دارد؟ فرمود: نزدیکان شوهر، مرگ هستند»[۲] و این چنین، از خلوت کردن نزدیکان شوهر با زن، بر حذر داشتند. در حالی که اگر شیرخوارگی موجب تحریم خلوت می‌شد، پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن را اعلام می‌فرمود؛ چون ضرورت ایجاب می‌کرد که آن را اعلام کند. مثلا: اگر شوهر، برادری داشت که با آنها در یک خانه زندگی می‌کرد، این ایجاب می‌کند که گاهی اوقات خلوت بین آنها به وجود آید.

حال اگر علاجی برای این حالت واقعی که مردم به آن نیاز دارند، وجود داشت، پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرمود: برادر شوهرت را شیر بده که با تو محرم گشته و مشکل حل شود. اما وقتی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم چنین چیزی نگفته، با اینکه حاجت به آن احساس می‌شود، نشان می‌دهد که شیر دادن به شخص بزرگسال باعث ایجاد هیچ نوع محرمیتی نمی‌شود. این قول راجح است و شایسته است که از شیر دادن به شخص بزرگسال تحت هر شرایطی اجتناب نمود تا مشکلات به وجود نیایند.

^[۱]  صحیح مسلم: کتاب الرضاع، باب رضاعة الکبیر. حدیث شماره (۱۴۵۳)، از ام المومنین عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا با این لفظ: «‌أَرْضِعِيهِ تَحْرُمِي عَلَيْهِ».

^[۲]  منظور از اینکه نزدیکان شوهر، مرگ هستند، این است که حرمت خلوت با زن توسط نزدیکان شوهر، بیشتر است. چون بیشتر احتمال دارد که مرتکب حرام گردند. تخریج حدیث، قبلا ذکر شد. لفظ حدیث چنین است: «يَا رَسُولَ اللهِ، أَفَرَأَيْتَ الْحَمْوَ؟ قَالَ: ‌الْحَمْوُ ‌الْمَوْتُ».