(۵۰۵۴) سوال: برخی از کسانی که صیغه عقد را می خوانند، عقد دسته جمعی انجام می­دهند، به این معنا که عقد ازدواج چند نفر را در یک زمان یا یک خطبه عقد می بندند، آیا چنین عقد ازدواجی صحیح است؟

جواب:

بله، چنین عقدی صحیح است، پس اگر گروهی نزد یک عاقد جهت صیغه عقد نشتند که عقد آنان را ببندد و این خطبه شرعی :

ان الحمد لله، نحمده ونستعينه ونستغفره، ونعوذ بالله من شرور أنفسنا، وسيئات أعمالنا، من يهد الله فلا مضل له، ومن يضلل، فلا هادي له، وأشهد أن لا إله إلا الله، وأشهد أن محمداً عبده ورسوله ثم يقرأ الآيات الثلاث:

 الله عزوجل می فرماید: { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ }[أل عمران: ۱۰۲] ترجمه: (ای کسانی که ایمان آورده‌اید آن چنان که باید از خدا ترسید از خدا بترسید (و با انجام واجبات و دوری از منهیّات گوهر تقوا را به دامان گیرید) و شما (سعی کنید غافل نباشید تا چون مرگتان به ناگاه در رسد) نمیرید مگر آن که مسلمان باشید).  وقال الله تعالی: { يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَخَلَقَ مِنْهَا زَوْجَهَا وَبَثَّ مِنْهُمَا رِجَالًا كَثِيرًا وَنِسَاءً ۚ وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي تَسَاءَلُونَ بِهِ وَالْأَرْحَامَ ۚ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَيْكُمْ رَقِيبًا} ترجمه: (ای مردمان! از (خشم) پروردگارتان بپرهیزید. پروردگاری که شما را از یک انسان بیافرید و (سپس) همسرش را از نوع او آفرید، و از آن دو نفر مردان و زنان فراوانی (بر روی زمین) منتشر ساخت. و از (خشم) خدائی بپرهیزید که همدیگر را بدو سوگند می‌دهید؛ و بپرهیزید از این که پیوند خویشاوندی را گسیخته دارید (و صله‌ی رحم را نادیده گیرید)، زیرا که بیگمان خداوند مراقب شما است (و کردار و رفتار شما از دیده‌ی او پنهان نمی‌ماند).  وقال الله تعالى: { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا ‎* يُصْلِحْ لَكُمْ أَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ ۗ وَمَن يُطِعِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظِيمًا } [الأحزاب: ۷۰-۷۱] ترجمه: (ای مؤمنان! از خدا بترسید (و خویشتن را با انجام خوبیها و دوری از بدیها از عذاب او در امان دارید) و سخن حق و درست بگوئید* در نتیجه خدا (توفیق خیرتان می‌دهد و) اعمالتان را بایسته می‌کند و گناهانتان را می‌بخشاید. اصلاً هر که از خدا و پیغمبرش فرمانبرداری کند، قطعاً به پیروزی و کامیابی بزرگی دست می‌یابد.)

بعد از خواندن این خطبه از نفر اول  شروع می کند و می گوید: بگو – وبه شوهر اشاره می کند-  دخترم را به ازدواجت در آوردم، یا خواهرم را، یا هر نسبتی که با وی دارد یاد می­کند، و شوهر  می گوید: قبول کردم. سپس به همین صورت از نفر دومی، سومی، شروع میکند، هر چند که عقد ازدواج را بدون خواندن خطبه هم بخوند ایرادی ندارد.

زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم مردی را به ازدواج زنی درآورد که خودش را به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بخشیده بود ونیازی به او نداشت، پس از یکی از صحابه طلب کرد که با وی ازدواج کرد و این داستان مشهور است، پس رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم   به او گفت: « فقَدْ زَوَّجْتُكَهَا بما معكَ مِنَ القُرْآنِ»[۱] ترجمه: « شما را به ازدواج این زن در آوردم به اندازه ای که از قرآن میدانی».و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم این خطبه را نخواند، پس این خطبه از باب سنت بودن خوانده می شود نه اینکه واجب است . پس اگر چند صیغه ­ی عقد با یک خطبه خوانده شود ایرادی ندارد.

تلاوت کردن سوره­ی فاتحه زمان خواندن صیغه­ی عقد ، اینگونه عرف شده است که برخی اصطلاح خواند سوره ­ی فاتحه را به جای صیغه­ی عقد به کار می برند، مثلا میگوید: فاتحه را بر فلانی خواندم، آیا این مشروع است؟

شیخ رَحِمَهُ‌الله در پاسخ می­گوید: این مساله جایگاه شرعی ندارد، بلکه بدعت است، و تلاوت کردن سوره­ی فاتحه و یا هر سوره ­ی دیگر باید در جایی خوانده شود که دلیل شرعی داشته باشد، پس اگر غیر جای خودش به قصد عبادت خوانده شود ، بدعت به شمار می آید، خیلی از انسان هایی را مشاهده کردیم که سوره­ی فاتحه را در همه­ی مراسم ها تلاوت می کنند ، همانا می شنویم که می­گویند: فاتحه را بر فرد مرده بخوانید، بر فلان چیز و بر فلان چیز، که همه­ی این مسائل بدعت است.

پس فاتحه و سوره های دیگر در هر جا و مکانی خوانده نمی شود، مگر اینکه از قرآن، سنت، رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم دلیل شرعی وجود داشته باشد. که در غیر این صورت بدعت به شمار می آید.

[۱] – امام بخاری آن را تخریج کرده است: کتاب فضایل قرآن، باب خیرکم من تعلم القرآن و علمه، شماره حدیث (۵۰۲۹). و امام مسلم: کتاب نکاح، باب صداق و جواز کونه تعلیم القرآن…، حدیث شماره(۱۴۲۵)