(۴۶۷۴) حکم مشارکت تجاری و نحوه پرداخت زکات سود توسط شریک

(۴۶۷۴) سوال: مقداری پول دارم که آن را به یکی از برادران که مشغول یک کار تجاری است دادهام. توافق کردهایم که سود مشارکتی باشد. حکم این امر چیست؟ حلال است یا حرام؟ همچنین از این برادر که پول را به وی دادهام خواستهام متعهد شود که هر بار قبل از اینکه پول سود را برایم حواله کند زکات آن را بپردازد. اما حال دو سال میگذرد و نمیدانم آیا زکات این پول را میپردازد یا خیر؟ اگر زکات را نپرداخته باشد حکم شرعی برای من چیست؟ آیا باید بپردازم یا خیر؟

جواب:

این سوال شامل دو امر است:

اول: آیا این معامله صحیح است که انسان پولی به کسی بدهد تا با آن تجارت کند و سود را با او تقسیم کند؟ بله صحیح است. و علما بر صحت آن اجماع دارند و نام آن مضاربه است و در آن مصالح طرفین نهفته است. هم کسی که کار را انجام میدهد و هم سرمایه گذار در این قضیه منتفع میگردند. صاحب سرمایه با مالش و بدون خستگی و با راحتی به سود دست مییابد و فرد بازرگان نیز با کار خود و بدون سرمایه، به سود دست مییابد و خلاصه اینکه این معامله جایز است و اشکالی در آن نیست.

دوم: نکته دیگری که در سوال شما بود این است که او را وکیل پردات زکات از مال خود کردهاید که این وکالت نیز صحیح است. زیرا کسی را در امور مربوط به زکات وکیل خود قرار دادن کاملا جایز است. همچنین وکیل گرفتن در ذبح قربانی نیز جایز است. اگر در مورد اینکه آیا زکات دو سال پیش را پرداخت کرده یا نه شک داری از او سوال کن. اگر پرداخت کرده قطعا به وکالت تو پرداخت کرده است. و پرداخت آن بخش بخش است. اگر اصلا نداده خودت پرداخت کن.

جناب شیخ اگر زکات را پرداخت کرد و بعدا مشخص شد که رفیق وی این پول را قبلا پرداخت کرده چه؟

شیخ رَحِمَهُ‌الله علیه در پاسخ گفت: اگر زکات را پرداخت کرد و پس از آن مشخص شد که شریکش نیز پیشتر زکات را پرداخت کرده، این پرداخت آخر داوطلبانه محسوب میگردد زیرا حق شرعی با پرداخت اولیه ادا شده و پرداخت دوم صدقه محسوب میگردد. در این باره اهل علم در قاعدهای میفرمایند: “اگ انسان واجبی را انجام دهد، سپس بر او آشکار شود که این امر بر او واجب نبوده است، این واجب برای او تبدیل به نفل خواهد شد”. بنابراین اگر انسان قبل از فرارسیدن ساعت نماز، با ظن اینکه وقت نماز فرا رسیده است نماز بخواند، هنگامی که زمان واقعی نماز فرا رسید باید (دوباره) نماز بخواند و نماز اولش نافله محسوب خواهد شد. همچنین اگر شک کرد که چیزی اتفاق افتاده که ممکن است نمازش را باطل کرده باشد و باید نمازش را دوباره بخواند، سپس معلوم شد که نماز اولش صحیح بوده، در این حالت نیز نماز دوم نافله است.

تعداد بازدید: 34

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: عندي مبلغ من المال أعطيته أحد الإخوان ليشتغل به في التجارة، واتفقنا على أن الفائدة تكون بيننا، فما الحكم في ذلك هل هو حلال أم حرام، وأمرت أيضًا هذا الأخ الذي أعطيته المبلغ بأن يخرج لي زكاة هذا المبلغ عندما يحول عليه الحول، فالتزم لي بذلك، ولكن مضت عليه سنتان، ولم أعرف عنه شيئًا، هل أخرجها أم لا، فما الحكم بالنسبة لي أنا إذا كان لم يخرجها، هل يجب على إخراجها أم لا؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: هذا السؤال تضمن مسألتين:

المسألة الأولى: هل هذه المعاملة صحيحة؟ وهي أن تعطي شخصا مالا يتجر به، وما حصل من الربح فهو بينكما، والجواب على ذلك أن هذه معاملة صحيحة، وهي جائزة بالإجماع، وتسمى المضاربة، وذلك لما فيها من المصلحة للطرفين، فالعامل حصل له مصلحة بنصيبه من الربح، وصاحب المال حصل له مصلحة بنصيبه من الربح، وصاحب المال منه المال، وذاك منه العمل، فصاحب المال حصل له بماله هذا الربح مع راحته، وعدم تعبه، وذاك العامل حصل له نصيبه من الربح مع تعبه، لكن بدون مال يشغله بهذه المعاملة، والمهم أن هذه المعاملة جائزة، ولا حرج فيها.

وأما المسألة الثانية: التي تضمنها هذا السؤال، فهي أنك وكلته بإخراج زكاتك كل عام، وهذه الوكالة أيضًا صحيحة، فإن التوكيل في إخراج الزكاة جائز، وكذلك التوكيل في ذبح الهدي جائز، في ذبح الأضحية كذلك جائز، وإذا كنت قد شككت هل أدى الزكاة في السنتين الأخيرتين فاسأله، إن كان قد أخرج الزكاة فقد أخرجها بوكالتك إياه، ويكون إخراجه مجزئا، وإن كان لم يخرجها فأخرجها أنت.

فضيلة الشيخ إن أخرجها، واتضح له بعد ذلك أن صاحبه هذا الموكل قد دفعها، فما الحكم؟

فأجاب -رحمه الله تعالى-: إذا أخرجها وتبين أن صاحبه قد أخرجها، فإن ما أخرجه أخيرا يكون تطوعا، لأن ذمته برئت بإخراج وكيله، ويكون هذا المال صدقة، وينبغي أن نعرف قاعدة ذكرها أهل العلم، وهي «أن كل فرض أداه الإنسان وهو يحسب أنه عليه، فتبين أنه لم يكن، فإنه ينقلب نفلا»، ومن هذا لو أن الإنسان صلى قبل دخول الوقت ظانا أن الوقت قد دخل، فإنه إذا دخل الوقت يجب عليه أن يصلي في الوقت وتكون صلاته الأولى نفلا، وكذلك لو صلى ظانًا أنه أخل في صلاته بشيء يوجب عليه الإعادة، ثم تبين له أنه لم يخل، فإن صلاته الثانية تكون نفلا.