(۴۶۰۹) سوال: مبلغی از بانک وام گرفتم برای شروع کار مرغداری و این مبلغ سود سالیانه دارد و یک ملک هم به عنوان ضمانت گرو گذاشتم  و پروژه را به انجام رسانیدم و از آنجایی که بازپرداخت سود مجزا از بازپرداخت نبود، ناچار شدم در عربستان کار کنم تا بتوانم بازپرداخت وام را بپردازم. آیا این مبلغ ربا محسوب می­شود؟ و زکاتی که باید برای این پروژه بپردازم چیست؟ لطفا پاسخ بنده را بدهید تا قلبم و وجدانم آرام بگیرد خداوند به شما اجر و پاداش عنایت بفرماید.

جواب:

این سوال دو حالت دارد:

حالت اول: شخص وام را با سود از بانک گرفته باشد که این مساله بدون شک ربا محسوب می­گردد. فروش پول با پول به صورت نسیه مجاز نیست، حال اگر به آن سود هم اضافه شود جمع دو ربا یعنی ربای نسیه و ربای فضل با هم اتفاق افتاده است که جزو گناهان کبیره عظیم است که خداوند درباره آن فرموده است: “يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ(البقره ٢٧٨)”ای کسانی که ایمان آورده اید! از خدا بترسید و آنچه از ( مطالبات) ربا باقی مانده است رها کنید؛ اگر مؤمن هستید. (البقره ٢٧٨)” “فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ۖ وَإِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُءُوسُ أَمْوَالِكُمْ لَا تَظْلِمُونَ وَلَا تُظْلَمُونَ(البقره ٢٧٩)”پس اگر ( چنین) نکردید، یقین داشته باشید که خدا و رسولش با شما جنگ خواهند کرد. و اگر توبه کردید اصل سرمایه هایتان از آن شماست، نه ستم می کنید و نه بر شما ستم وارد می شود. (البقره ٢٧٩)”

و در باب اینکه ربا را حرام فرموده است می­فرماید: ” وَأَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَحَرَّمَ الرِّبَا فَمَنْ جَاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهَى فَلَهُ مَا سَلَفَ وَأَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ  وَمَنْ عَادَ فَأُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ” ” خدا داد و ستد را حلال کرده و ربا را حرام نموده است پس همانا هر کس که از (جانب) پروردگارش پندی به او برسد، آنگاه (از ربا خواری) باز ایستاد، آنچه گذشته (و قبل از نزول حکم دریافت کرده است) از آن اوست. و کارش به خدا واگذار می شود، و کسی که (به ربا خواری) باز گردد، آنان اهل آتشند و در آن جاویدان خواهند بود.(البقره ٢٧٥).” و رسول خدا الله صل الله علیه و علی آله و سلم رباخوار و ربادهنده و کاتب و شاهد آن را لعنت کرده و فرموده است که آنها همه(در لعنت) یکسان هستند و همچنین فرموده است: :”الذهب بالذهب، والفضة بالفضة، والبُر بالبُر، والشعير بالشعير، والتمر بالتمر، والملح بالملح، مثلًا بمثل، سواء بسواء، يدًا بيد، فإذا اختلفت هذه الأصناف فبيعوا كيف شئتم إذا كان يدًا بيد” “طلا را در برابر طلا، نقره را در برابر نقره، گندم را در برابر گندم، جو را در برابر جو، خرما را در برابر خرما و نمک را در برابر نمک، مثل هم به طور مساوی و دست به دست بفروشید. اما اگر نوع آنها با هم تفاوت داشت (مثلا طلا را در برابر نقره خواستید بفروشید) هر گونه که فروختید اشکالی ندارد؛ به شرط اینکه دست به دست باشد.”

و همچنین فرموده است: “مَنْ زَادَ وَ اِسْتَزَادَ فَقَدْ أَرْبَى” “هر کس زیاده دهد یا زیاده بگیرد، مرتکب ربا شده است.” پس هر گاه مالی را با سود از کسی قرض گرفتی، این امر در واقع قرض نیست بلکه فروش است. زیرا غرض از قرض، نیکی و احسان است. اما این که بین شما جریان یافته به قصد نیکی و احسان نبوده و هدف از این کار، سود و کسب و مال بوده است که بدون شک ربا محسوب می­شود و باید از این کار به درگاه پروردگار عزوجل توبه کنی و هرگز دیگر به چنین کارهایی بازنگردی. اما درباره وجوب زکات در این پروژه باید گفت که تمام آنچه که مهیای فروش باشد، باید زکات آن پرداخته شود. البته دستگاه­ها و ابزارهایی که برای تولید و کار استفاده می­شوند مشمول زکات نمی­شوند. زیرا کالای تجاری نیستند و مورد استفاده قرار می­گیرند و پیامبر صل الله علیه وسلم فرموده است:” لَيْسَ عَلَى الْمُسْلِمِ فِي عَبْدِهِ وَلا فَرَسِهِ صَدَقَةٌ” “بر مسلمان هیچ صدقه­ای برای بنده و اسبش واجب نیست”