(۴۵۲۷) سوال: او در یکی از سالها دوچرخه‌ای را با مبلغ صد وسی جنیه خریده است، و امروزه و بعد از هفت سال استفاده – که البته با قدیمی تر شدنش طبیعتا قیمتش هم در هنگام فروش کمتر شود – شخصی قیمت این دوچرخه را هزار و دویست جنیه بالا برده است، یعنی هزار و هفتاد جنیه گرانتر، حکم این افزایش قیمت چیست؟ در حالی که حدیث میگوید: جو را در برابر جو، خرما را در برابر خرما و نمک را در برابر نمک، مثل هم بطور مساوی بفروشید، اگر یکی از دو چیز معامله شده، بیشتر باشد، ربا شمرده می‌شود.

جواب:

اگر این زیادت به علت افزایش قیمت دوچرخه‌ها در بازار بوده است ایرادی ندارد، زیرا برخی کالاها قیمت‌های هفت سال قبل آنها با قیمت‌های امروزی متفاوت است، اما اگر این زیادت به دلیل جهل مشتری بوده و مقصود از آن فریب مشتری باشد که با این قیمت به او فروخته شود، این کار حرام است، زیرا نیرنگ زدن به هیچ مسلمانی جایز نیست، به دلیل گفته پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم که فرمودند: (هیچ بنده‌ای ایمان نمی‌آورد تا زمانیکه برای برادرش دوست نداشته باشد آنچه را برای خودش دوست دارد)، و خیلی وقت‌ها پیش می‌آید که قیمت‌ها در کمتر از این مدتی که ذکر کردید بالا میرود، گاها انسان چیزی را با قیمت صد میخرد و طی یک سال قیمت تا هزار یا بیشتر بالا میرود، بنابراین اگر آن را با قیمت بیشتری فروختید اشکالی ندارد.

و اما در اینجا که گفتید: این ممکن است ربا باشد زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده است:  (جو را در برابر جو، خرما را در برابر خرما و نمک را در برابر نمک، مثل هم بطور مساوی بفروشید). اما این مساله شما ربطی به این حدیث ندارد، زیرا مقصود حدیث این است که هنگامی که یکی از اینها با جنس خود آن فروخته شود، مثل اینکه طلا را با طلا و یا نقره را با نقره یا خرما را با خرما بفروشم، در اینجا باید تساوی و تقابض در مجلس عقد صورت بگیرد، اما اگر جنسی با جنس دیگر فروخته شود مانند اینکه خرما را در مقابل گندم بفروشم، در اینجا مشکلی ندارد که مقدار بیشتری بگیرم، اما به این شرط که معامله دست به دست صورت بگیرد، به دلیل گفته پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم که فرمودند: (اما اگر نوع آنها با هم تفاوت داشت (مثلاً طلا را در برابر نقره خواستید بفروشید) هر گونه که فروختید، اشکالی ندارد؛ به شرط اینکه دست بدست باشد).