(۳۴۹۱) سوال: برخی مردم وقتی از قبرستان می‌گذرند، سوره فاتحه را می‌خوانند، حال این رهگذر ممکن است نماز نخواند، آیا چنین چیزی از رسول اکرم صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد شده است؟

جواب:

زیارت قبور مشروع است و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بعد از اینکه از آن نهی کردند بدان امر نمودند، و ایشان –عليه الصلاة والسلام– فرمودند: «قَد كُنتُ نَهَيتُكُم عَن زيارةِ القُبورِ، فقَدْ أذِنَ لِمُحمَّدٍ في زيارَةِ قبرِ أمِّهِ، فَزوروها فإنَّها تذَكِّرُ الآخِرةَ» [تقدم تخريجه] (من شما را از زیارت قبرها نهی می‌کردم، به محمد اجازه زیارت قبر مادرش داده شده است، پس قبرها را زیارت کنید که شما را به یاد آخرت می‌اندازد). و امر چنان است که پیامبرمان صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمودند؛ اگر مردی از قبرستان بگذرد و این قبرها را ببیند و وقتی را تصور کند که صاحبان آن‌ها در آن وقت بودند، و اینکه اکنون در گرو اعمال خود هستند، و اینکه اینان دیروز روی زمین بودند، می‌رفتند و می‌خوردند و می‌نوشیدند و از زینت‌های دنیا لذت می‌بردند، و حال خویشتن را نیز متذکر شود که به زودی همچون اینان در گرو عمل خود خواهد بود، نمی‌تواند نیکی‌هایش را زیاد کند یا بدی‌هایش را کم کند، بنابراین وی متذکر می‌شود و عبرت می‌گیرد و برای مرگ آماده‌تر می‌شود.

و رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم امر به زیارت قبور کردند، ولی این امر فقط برای مردان است و اما در مورد زنان: فقد لعن النبي صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم زائرات القبور، والمتخذين عليها المساجد والسرج (پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم زنانی را که به زيارت قبور می‌روند و کسانی‌که بر قبرها مسجد بنا می‌کنند و روی آن‌ها چراغ می‌گذارند، لعن و نفرين کردند). پس حلال نیست برای زن که قبرستان را زیارت کند، اما اگر زن بدون اینکه قصد زیارت داشته باشد از قبرستان عبور کرد، و ایستاد و دعا کرد با آن دعاهایی که سنت است، این اشکالی ندارد، چنانچه حدیث عائشة رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا در صحیح مسلم بر آن دلالت می‌کند، و اما بیرون رفتن او از خانه‌اش به قصد زیارت، همانا این در لعنت الله وارد است.

و اما کسی‌که آن را زیارت کرد مشروع است که بگوید:  «السَّلامُ عليكم دارَ قومٍ مُؤمنينَ، وإنَّا إن شاءَ اللهُ بكم لاحِقُونَ» (سلام بر شما ای ساکنان مؤمن این سرزمین؛ ما هم به خواست الهی به زودی به شما ملحق می‌شویم)، «وَيَرْحَمُ اللهُ المُسْتَقْدِمِينَ مِنا ومِنْكُمْ والمُسْتَأخِرِين» (الله به پیشینیان و بازماندگانمان رحم کند)، «أَسْأَلُ اللهَ لنا ولَكُمُ العافِيةَ»  (از الله خواستار عافیت برای خود و شما هستم)، «اللّهُمَّ لا تَحْرِمْنا أجْرَهُمْ ولا تَفْتِنا بعدَهُم» (بارالها؛ ما را از اجر آن‌ها محروم مگردان، و بعد از آنان ما را مبتلا مکن)، «اللّهُمَّ اغْفِرْ لَنا ولَهُم» (بارالها؛ ما و آن‌ها را بیامرز).

و اما خواندن فاتحه موقع زیارت قبور اصلی ندارد، و از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد نشده است، و از همین‌رو خواندن آن برای انسان شایسته نیست؛ زیرا نامشروع است، بلکه شایسته است دعایی کند که از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد شده است چنانچه کمی پیش بیان نمودیم.