(۵۷۹۶) سوال: زنی با هواپیما به مسافرت می‌رود، آیا پسرش که هفت یا هشت سال دارد، محرم شمرده می‌شود؟

جواب:

علماء رحمهم الله درباره‌ی شرایط محرم گفته‌اند که باید بالغ و عاقل باشد، زیرا چنین کسی توانایی اداره و حمایت و پشتیبانی از زن را دارد و باید نزد مردم، برای زن شخصیت و هیبت داشته باشد، اما پسربچه نمی‌تواد کاری برای زن انجام دهد و بدین خاطر برای زن جایز نیست که با محرم خردسال سفر کند، بلکه باید طبق نظر علماء رحمهم الله محرم بالغ و عاقلی برگزیند، جای تعجب است که برخی زنان درباره‌ی مسافرت با هواپیما سهل‌انگاری می‌کنند و دلیلشان این است که هواپیما پر از مسافر است و فاصله هم نزدیک می‌باشد و در کشور مبدأ تا فرودگاه همراهی می‌شود و در مقصد نیز به استقبالش می‌روند، اما این مصداق سهل‌انگاری و بی‌توجهی به قوانین الله جَلَّ‌جَلَالُهُ است؛ زیرا وقتی وارد سالن انتظار می‌شود، شخص همراهش از او جدا می‌شود و گاهی پرواز تأخیر دارد و چه بسا به دلیل شرایط جوی، مشکل فنی یا هر دلیلی، پرواز لغو شود، چه کسی او را به خانه‌اش برمی‌گرداند؟ اگر پروازش انجام شود، آیا صد در صد اطمینان دارد که در همان فرودگاه مقصد فرود می‌آید؟ چه بسا به خاطر مشکلی، به همان فرودگاه یا فرودگاهی نزدیک مقصدش بازگردد، اگر فرض کنیم که هیچ کدام از این‌ها رخ ندهد و هواپیما در همان زمان در فرودگاه مقصد فرودآید، آیا محرمی که قرار است به پیشوارش برود، آیا به فرودگاه خواهد رفت؟ شاید به علت بیماری یا خواب ماندن، به فرودگاه نرود شاید ماشینش خراب شود و یا در ترافیک بماند، اگر هیچ‌یک از این‌ها رخ ندهد، چه کسی در هواچیما کنارش می‌نشیند؟ گاهی فرد کنارش، مردی نامطمئن است؛ پس این مسأله مهم است، بر فرض این‌که فقط یک‌دهم از این‌ها اتفاق بیفتد، شریعت در حکایت از آبروی مؤمن و دوری از خطر و مشکل برای او، دوراندیش است، به خصوص در چنین مسائلی که فتنه و آسیب شمرده می‌شود، پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «ما تركت بعدي فتنةً أضر على الرجال من النساء». [۱] (بعد از خود، فتنه‌ای زیانبارتر از فتنه‌ی زنان برای مردان برجای نگذاشته‌ام. ) و خبر داد که فتنه‌ی بني اسرائيل درباره‌ی زنان است. [۲] رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم درست فرمود، تا به امروز، فتنه‌ی کافر در زنان است و فتنه‌ی برخی مسلمانان نیز در زنان است، پس مسأله‌ی مهمّی است.

خواهرانم و سرپرستانشان را از سهل‌انگاری در این مسأله‌ی بزرگ هشدار می‌دهم، اگر برخی از علماء در این زمینه اجازه داده‌اند، مرجع كتاب الله و سنت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است. پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در خطبه‌ای فرمود: «لا تسافر امرأةٌ إلا مع ذي محرم. » (هیچ زنی جز با محرمش سفر نکند. ) مردی ایستاد و گفت: ‌ای رسول الله! در فلان غزوه و فلان غزوه شرکت کردم و همسرم به حج رفته است؛ فرمود: «انطلق فحج مع امرأتك». [۳] (روانه شو و همراه همسرت حج انجام بده. ) این‌گونه اعلام نمود و چیزی را مستثنا نکرد.

شاید کسی بگوید که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نمی‌‌دانست که چنین وسایل حمل و نقل سریعی درست می‌شود بسیار امن است؛ در پایخ می‌گوییم: اگر پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نمی‌دانست، الله جَلَّ‌جَلَالُهُ که می‌دانست و سخن و حکمی را فرستاده‌اش نازل نمی‌کرد که این حالت‌ها را مستثنا کند؛ الله جَلَّ‌جَلَالُهُ می‌فرماید: {وَالْخَيْلَ وَالْبِغَالَ وَالْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوهَا وَزِينَةً ۚ وَيَخْلُقُ مَا لَا تَعْلَمُونَ} [نحل: ۸]. (و اسب‌ها و قاطرها و الاغ‌ها را آفرید تا بر آنها سوار شوید و مایه‌ی زیبایی باشد و چیزهایی به وجود می‌آورد که شما نمی‌دانید. ) وحی شد که چیزهایی برای سوار شدن به وجود خواهد آمد، و واقعیت نیز همین است، اگر به این معنا از كلام الله پی ببریم، پس رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بسیار از ما داناتر و فهمیده‌تر است.

[۱]  Zبخاری: کتاب النکاح، باب ما یتقیمن شؤم المرأة، شماره ۴۸۰۸؛ مسلم: کتاب الذکر و الدعاء و التوبة و الإستغفار، باب أکثر أهل الجنة الفقراء و أکثر أهل النار النساء و بیان الفتنة بالنساء، شماره ۲۷۴۰.

[۲] مسلم: کتاب الذکر و الدعاء و التوبة و الإستغفار، باب أکثر أهل الجنة الفقراء و أکثر أهل النار النساء و بیان الفتنة بالنساء، شماره۲۷۴۲.

[۳]  بخاری: أبواب الإحصار و جزاء الصید، باب حج النساء، شماره ۱۷۶۳؛ مسلم: کتاب الحج، باب سفر المرأة مع المحرم إلی حج و غیره، شماره ۱۳۹۴.