دوشنبه 20 صفر 1448
۱۲ مرداد ۱۴۰۵
3 آگوست 2026

(۲۴۰۱) حکم عبور از وسط نماز‌گزاران در صف‌های آخر

(۲۴۰۱) سوال: حکم عجله کردن در خروج از مسجد بعد از نماز چیست و عبور از وسط نماز‌گزاران در صف‌های آخر؟

جواب:

هنگامی که کسی نمازش پایان یافت دیگر آن مکان برای کسی نیست و کسی که بلند می‌شود و در حالی که در راه است ذکر می‌کند و در این اشکالی نیست زیر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {فَإِذَا قَضَیۡتُمُ ٱلصَّلَوٰةَ فَٱذۡكُرُوا۟ ٱللَّهَ قِیَـٰمࣰا وَقُعُودࣰا وَعَلَىٰ جُنُوبِكُمۡۚ} [سوره النساء: ۱۰۳] (پس چون نماز را به پایان رساندید، الله را ایستاده، و نشسته و بر پهلوی خویش (خوابیده) یاد کنید): یعنی در هر حالی که بودید و کسانی از مردم که سریع بلند می‌شوند و می‌روند که در عهد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز بوده‌اند همانطور که در حدیث ابوهریره رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ در قصه‌ی سهو رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آمده است هنگامی که بعد از دو رکعت سلام نماز را داد، در آنجا گفت: «و خرج سرعان الناس من المسجد»[۱]: (و مردمی که شتاب داشتند از مسجد خارج شدند): و مثل این اشکالی ندارد و اذیتی که از رد شدن مردم حاصل می‌شود مقصود نیست و در صف‌های آخر مجال بلند شدن برایشان وجود دارد اما شکی نیست که از فروتنی و اخلاق نیک این است هنگامی که زود بلند شدی با آرامش و اجازه گرفتن از میان مردمی در صف‌ها نشسته‌اند و تسبیح می‌کنند رد شوی و آنها را اذیت نکنی و اولی‌تر آن است که در مکان خود بمانی و تسبیح بگویی مادامی که نیازی مانند فشار دست‌شویی رفتن و غیره نباشد که در این صورت معذور می‌باشی.


[۱] رواه البخاری (۱۲۲۹) و مسلم (۵۷۳).

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: ما حكم استعجال المصلين للخروج من المسجد بعد الصلاة، والمرور من وسط المصلين في الصفوف المتأخرة؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: إذا انتهت الصلاة فلا مقام لأحد، من شاء فليقم وليذكر الله تعالى وهو يمشي ولا حرج؛ لقول الله تعالى: ﴿ فَإِذَا قَضَيْتُمُ الصَّلوةَ فَاذْكُرُوا اللهَ فِيمَا وَقُعُودًا وَعَلَى جُنُوبِكُمْ ﴾ [النساء: ١٠٣]، أي: على أي حال كنتم، وهؤلاء الذين يقومون لينصرفوا هم سرعان الناس، وقد كان هذا موجودًا في عهد النبي – صلى الله عليه وعلى آله وسلم-، كما في حديث أبي هريرة رضي الله عنه في قصة سهو الرسول – صلى الله عليه وعلى آله وسلم-، حين سلم من ركعتين، قال فيه «وخرج سرعان الناس من المسجد»، ومثل هذا لا بأس به، والأذية التي تحصل من تخطي الرقاب ليست مقصودة، وأهل الصفوف المؤخرة لهم مندوحة بأن يقوموا ، لكن لا شك أنه من اللباقة وحسن الخلق أنك إذا قمت مبكرًا والناس على صفوفهم يسبحون الله ألا تؤذيهم، بل يكون مرورك بهدوء واستئذان والأولى أن تبقى في مكانك تسبح الله، ما لم يكن هناك حاجة كاحتقان البول أو غيره فأنت معذور.

مطالب مرتبط:

(۲۴۰۷) احکام بازی کودکان در حین نماز و موارد قطع شدن نماز

بدون شک نماز خواندنت پیش فرزندانت که بازی می‌کنند و تو را در مخاطب قرار می‌دهند اشتباه است....

ادامه مطلب …

(۲۴۰۵) آیا عبور یا نشستن طفل در جهت قبله نماز را قطع می‌کند؟

خیر، چیزی که نماز را قطع می‌کند سه چیز است: زن بالغ، سگ سیاه و الاغ که اگر یکی از اینها از جلوی نماز‌گزار یا از بین ستره‌اش عبور کند نمازش را قطع می‌کند

ادامه مطلب …

(۲۴۰۲) مسافتی که حق نماز‌گزار است و ما اجازه‌ی رد شدن از جلویش را نداریم

مسافتی که انسان را از رد شدن جلوی نماز‌گزار منع می‌کند اگر ستره گذاشته باشد فاصله‌ی بین نماز تا ستره است که رد شدن از بین آن حرام است....

ادامه مطلب …

(۲۴۰۰) حکم عبور از جلوی نمازگزار در مساجد شلوغ

دو وجه در این سوال وجود دارد: وجه اول: حکم عبور از جلوی نماز‌گزار که حرام می‌باشد زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «لَوْ يَعْلَمُ الْمَارُّ بَيْنَ يَدَيِ الْمُصَلِّي مَاذَا عَلَيْهِ لَكَانَ أَنْ يَقِفَ أَرْبَعِينَ خَيْرًا لَهُ مِنْ أَنْ يَمُرَّ بَيْنَ يَدَيْهِ» : (اگر کسی که از جلوی نمازگزار می گذرد، می دانست با اين کار چقدر گناه کار می شود، چنانچه چهل- روز يا ماه يا سال- توقف می کرد، برايش بهتر از آن بود که از جلوی نمازگزار عبور کند): که چهل نیز به چهل سال تفسیر شده است ولی در صورتی که نماز‌گزار تعدی کردی باشد این‌گونه نیست از این جهت در مکانی نماز می‌خواند که مانع مردم شده است مانند کسانی که در صحن طواف نماز می‌خوانند در حالی که مردم در حال طواف هستند که در این صورت ایشان حقی ندارند و عبور از جلوی ایشان جایز است زیرا آنها در این مکانی که خاص طواف کنندگان است حقی ندارند. و همچنین کسی که در جایی نماز می‌خواند که جای عبور و مرور مردم است و مردم باید از آنجا عبور کنند مانند کسانی که جلوی درهای مسجد نماز می‌خوانند که در این صورت نیز عبور از جلوی ایشان اشکالی ندارد مگر این راه در روی باشد که در این حالت این کار را انجام نده. وجه دوم: به نسبت نماز‌گزار آیا مردم می‌توانند از جلوی او رد شوند؟ جواب: اگر برای خود ستره قرار داده است هیچ کس اجازه‌ی عبور از آن را ندارد (یعنی از بین او و ستره‌اش) زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود است: «إذا صلَّى أَحَدُكُم إلى شيء يَسْتُرُهُ مِنَ النَّاس، فأَرَاد أحَد أن يَجْتَازَ بين يديه، فَلْيَدْفَعْهُ، فإن أبى فَلْيُقَاتِلْهُ؛ فإنما هو شيطان» : (هرگاه يكی از شما چيزی را بين خود و مردم ستره قرار داد و نماز خواند و شخصی خواست از جلويش بگذرد، او را دفع نموده و بازدارد. و اگر نپذيرفت، با وی بجنگد زيرا او شيطان است): و اگر ستره قرار نداده است پس حق او تا موضع سجده‌اش است لذا کسی که از این مکان می‌خواست عبور کند را رد می‌کند اما کسی از پشت آن عبور کند دیگر حقی در آن ندارد....

ادامه مطلب …

(۲۳۹۴) ارتقاع ستره چقدر باید باشد؟

افضل این است که ستره به حالت ایستاده باشد حال نیزه یا عصای ایستاده یا چوب یا سنگی یا مانند آن قرار دهد  و اگر پیدا نشد خطی بکشد کفایت می‌کند.....

ادامه مطلب …

(۲۳۹۳) حکم گذاشتن ستره در هنگام تنهایی

قول راجح این است که حتی اگر عبور کسی ترس نداشته باشد نیز گذاشتن ستره سنت است زیرا از فوائد گذاشتن جلوگیری از نگاه به راست و چپ است و افضل این است که ستره به اندازه‌ی پایانه‌ی پالان شتر باشد....

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه