پنج‌شنبه 24 شعبان 1447
۲۲ بهمن ۱۴۰۴
12 فوریه 2026

(۲۳۰۲) حکم افزودن “وبرکاته” در سلام نماز توسط امام

(۲۳۰۲) سوال: پیش ما امامی برایمان نماز می‌خواند و در سلام دادن بر راست و چپ می‌گوید: السلام علیکم و رحمة الله و برکاته، آیا این زیادت صحیح است؟

جواب:

اگر نماز‌گزار بگوید: السلام علیکم و رحمة الله، کفایت می‌کند و در مورد زیادت: و برکاته، حفاظ در مورد آن اختلاف کرده‌اند که آیا از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم این لفظ محفوظ است یا این که شاذ است؟ پس کسی که آن محفوظ می‌داند و می‌گوید سندش صحیح است پس صفت دوم نیز برای سلام است یعنی گاهی اوقات می‌گوید: السلام علیکم و رحمة الله و گاهی اوقات می‌گوید: السلام علیکم و رحمة الله و برکاته.

و بر اساس کسی که آن را شاذ یا سندش را ضعیف می‌داند آن قول مشروع نمی‌باشد ولی کسی که بر آن مداومت کند خطاست زیرا احادیث بسیاری که از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد شده است، زیادت در آن نیست و مداومت بر آن مخالف سنت است پس امامتان را متوجه سازید که باید بررسی کند که آیا این از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است یا نه؟ سپس اگر برایش آشکار شد که ثابت است پس باز هم بر آن مداومت نکند چون احادیث بسیاری از ثابت است این زیادت در آن نیست ولی اگر این لفظ نزدش ثابت است پس آن صفتی برای سلام دادن قرار دهد و گاهی این و گاهی آن را انجام دهد.

سپس برای هر امامی واجب است سنتی که برای مردم مخفی مانده و آن را انکار می‌کنند واضح سازند که از سنت است تا این که به آن قانع شوند و صحبت کردن در موردش در امان باشد و الله رحمش را شامل حال کسی کند غبیت کردن درباره‌ی خودش را دور می‌سازدو اما بعضی از ائمه سنتی را انجام می‌دهند که مردم آن را نمی‌شناسند و برای ایشان واضح نمی‌سازد که آن سنت است و این از کوتاهی او است.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: لدينا إمام يصلي بنا، وفي أثناء السلام يقول: السلام عليكم ورحمة الله وبركاته على اليمين وكذلك اليسار، هل هذه الزيادة صحيحة؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: إذا قال المصلي: السلام عليكم ورحمة الله اكتفى بذلك، وأما زيادة وبركاته فقد اختلف الحفاظ فيها، هل هي محفوظة عن رسول الله صلى الله عليه وسلم أو شاذة؟ فعلى رأي من يرى أنها محفوظة وأن سندها صحيح تكون صفة ثانية للسلام، أي إنه يقول أحيانًا: السلام عليكم ورحمة الله، وأحيانًا يقول: السلام عليكم ورحمة الله وبركاته.

وعلى رأي من يرى أنها شاذة أو سندها ضعيف فإنه لا يشرع قولها، ولكن من الخطأ أن يداوم الإنسان عليها؛ لأن الأحاديث الكثيرة الواردة عن النبي -عليه الصلاة والسلام – ليس فيها هذه الزيادة، فكون الإنسان يُصِرُّ على أن يحافظ عليها دائما فهذه مخالفة للسُّنَّةِ، فَنبِّهوا إمامكم هذا على أنه لا بد أن يتحرى في هذه الزيادة هل ثبتت عن النبي صلى الله عليه وسلم أم لم تثبت؟ ثم إذا تبين له أنها قد ثبتت فلا يستمر عليها دائما؛ لأن الأحاديث الكثيرة الثابتة الصحيحة ليس فيها هذه الزيادة، ولكنها إذا ثبتت عنده فلتكن صفة أخرى للسلام، يفعل هذا مرة وهذا مرة.

ثم إنه يجب على كل إمام فعل شيئًا من السنن التي تخفى على العامة ويستنكرونها أن يبين لهم أنها من السنة، حتى يقتنعوا بذلك، وحتى يسلم من الكلام في عرضه، ورحم الله امرءا كفّ الغيبة عن نفسه. أما كون بعض الأئمة يفعل لا السُّنَّة التي لا يعرفها الناس، ثم لا يُبين لهم أنها من السُّنَّة، فإن هذا يعتبر من قصوره أو من تقصيره.

مطالب مرتبط:

(۲۳۰۴) حکم سلام دادن از چپ به جای راست در نماز به‌ صورت اشتباهی

مازش صحیح است زیرا شروع کردن از راست افضل است اگر شروعش از چپ از روی عمد مخالفت با سنت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نباشد پس اگر از روی عمد باشد نمازش باطل است....

ادامه مطلب …

(۲۳۰۰) حکم بلند شدن مأموم مسبوق پیش از تکمیل سلام امام در نماز جماعت

مشروع این است که تا امام سلام دوم را نداده است بلند نشوند زیرا نماز امام تمام نمی‌شود مگر تا زمانی که سلام دوم را بدهد....

ادامه مطلب …

(۲۲۹۹) حکم اشاره با دست هنگام سلام دادن در نماز

این اصلی ندارد ولی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن نهی کرده است....

ادامه مطلب …

(۲۲۹۷) کیفیت خروج از نماز

انسان هنگامی که می‌خواهد بعد از تمام شدن نماز از آن خارج شود که بعد از تشهد آخر می‌باشد و به راست رو می‌کند و می‌گوید: السلام علیکم و رحمة الله سپس به چپ خود رو می‌کند و می‌گوید: السلام علیکم و رحمة الله....

ادامه مطلب …

(۲۲۹۸) حکم تفکیک کلمات سلام در نماز توسط امام

این اصلی ندارد یعنی این که رو به قبله باشد و بگوید: السلام علیکم سپس به طرف دیگر رو کند و بگوید: و رحمة الله و این اصل و وجهی ندارد و در سنت و رأی وجود ندارد....

ادامه مطلب …

(۲۳۰۱) لفظ صحیح سلام دادن در انتهای نماز

اکثر علما می‌‌گویند (و برکاته) گفتن سنت نیست چون این حدیث در نزدشان صحیح نیست...

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه