(۲۲۵۹) حکم جلسه استراحت در نماز

(۲۲۵۹) سوال: به نسبت جلسه استراحت، حکم آن چیست؟ و آیا برای امام و مأموم مشروعیت دارد؟

جواب:

جلسه استراحت در هنگام بلند شدن برای رکعت دوم و چهارم است یعنی در نماز چهار رکعتی در هنگام بلند شدن برای رکعت دوم و چهارم و برای نماز دو رکعتی و سه رکعتی فقط هنگام بلند شدن برای رکعت دوم می‌باشد.

و از رسول الله ثابت است که اگر در نمازش در رکعت فرد بود بلند نمی‌شد تا این که بشیند یعنی این نشستن همانطور که در حدیث مالک بن الحُوَیْرِث رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ آمده است ثابت است.[۱]

و علما در تعبدی بودن یا برای استراحت بودن این جلسه اختلاف کرده‌اند؟ بعضی‌ها می‌گویند: این نشستن برای راحتی بوده است و سنت نیست مگر در هنگام نیاز داشتن به آن مثل این که انسانی سنش بالا باشد که نتواند یک دفعه بلند شود یا یا زانوهایش درد می‌کند یا بیمار است و مانند که اگر به آن نشستن نیاز داشته باشد می‌نشیند و در این حالت از جهت رفق به آن مشروع است و مادامی که این برای شخص نیکوتر و راحت‌تر است پس برایش اولی می‌باشد.

و بعضی از علما نیز می‌گویند: این جلسه و نشستن عبادت است و برای هر نماز‌گزاری، توانمند و ناتوان مشروع است.

و برخی دیگر نیز می‌گویند: مطلقا مشروع نمی‌باشد.

پس سه قول وجود دارد که راجح نزد من این است که این نشستن برای راحتی بوده است و انسان هنگامی که به آن نیاز داشته باشد با اقتدا به رسول الله با آن استراحت می‌کند و اگر به آن نیاز نباشد پس نمی‌نشیند.

و این قول صاحب المغنی و ابن قیم در زاد المعاد[۲] است و من نیز این را ارجح می‌دانم.

ولی مسئله‌ای که باقی می‌ماند این که اگر امام این نشستن را مشروع بداند و مأمومین پشتش نظرشان این نباشد چون توانمند هستند پس آیا به تبعیت از امامشان بشینند یا بلند شوند هرچند که امام نشسته است یا در سجود منتظر بمانند تا این غلبه‌ی ظنشان بر این باشد که امام دارد بلند می‌شود؟ و در جواب این می‌گوییم: اگر امام نظرش بر نشستن است و می‌نشیند پس مأمومین نیز به تبعیت از امام بشینند هرچند که آن را مشروع ندانند و اگر امام نظرش بر عدم نشستن باشد و مأمومین نظرشان بر نشستن باشد پس در این صورت نیز به تبعیت از امام، مأمومین نمی‌نشینند زیرا که موافقت مأمومین با امامشان امری مطلوب است حتی اگر امام از تشهد اول از روی فراموشی بلند شد برای مأمومین بخاطر متابعت واجب است که بلند شوند با وجود این که تشهد اول از واجبات نماز می‌باشد و شیخ الإسلام رَحِمَهُ‌الله در فتاوی این مسئله را ذکر می‌کند و می‌گوید: اگر امام برای جلسه‌ی استراحت نمی‌نشیند مأموم نیز نشیند.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] زاد المعاد فی هدی خیر العباد (۱/۲۳۲).

تعداد بازدید: 16

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل بالنسبة لجلسة الاستراحة، ما حكمها؟ وهل تشرع للإمام والمأموم؟

فأجاب رحمه الله تعالى: جلسة الاستراحة هي جلسة تكون عند القيام إلى الركعة الثانية، أو الرابعة في الرباعية، يعني: تكون في الرباعية في موضعين عند القيام للركعة الثانية، وعند القيام للركعة الرابعة، وفي الثنائية والثلاثية في موضع واحد، وهو القيام إلى الركعة الثانية.

وقد ثبت عن النبي – صلى الله عليه وعلى آله وسلم- أنه إذا كان في وتر من صلاته فإنه لا ينهض حتى يستوي قاعدًا، أي: إن هذه الجلسة ثبتت عن النبي – صلى الله عليه على آله وسلم-، كما في حديث مالك بن الْحُوَيْرِثِ.

وقد اختلف العلماء -رحمهم الله – هل هي جلسة للراحة، أو جلسة للتعبد ؟ فمن قال: إنها جلسة للراحة قال: إنها لا تُسَنُّ إلا عند الحاجة إليها، كأن يكون الإنسان كبيرًا في السِّنِّ لا يستطيع النهوض مرة واحدة، أو في ركبتيه وجع، أو مريضًا أو ما أشبه ذلك، فإذا كان محتاجا إليها يجلس، وفي هذه الحال تكون مشروعةً من جهة الرفق به، وما كان أرفق بالمرء فهو أولى.

ومن العلماء من قال: إنها جلسة عبادة، وإنها مشروعة لكل مُصَلِّ، سواء كان نشيطا أم غير نشيط.

ومنهم من قال: إنها غير مشروعة مطلقا.

فالأقوال إذا ثلاثة، وأرجح الأقوال عندي أنها جلسة راحة، ودليل ذلك أنها ليس لها تكبير عند الجلوس ولا عند القيام منها، وليس فيها ذكر مشروع، وكل ركن مقصود فإنه يكون فيه ذكر مشروع، فعلم بهذا أنها جلسة راحة، وأن الإنسان إذا كان محتاجًا إليها فليزح نفسه، اقتداءً بنبيه ، وإلا فلا يجلس. وهذا اختيار صاحب المغني، وهو اختيار ابن القيم رحمه الله في (زاد المعاد)وهو أرجح الأقوال فيما أرى.

ولكن يبقى النظر إذا كان الإمام يرى هذه الجلسة والمأموم من ورائه لا يراها لأنه نشيط، فهل يجلس تبعًا لإمامه، أو يقوم وإن كان إمامه جالسا، أو ينتظر في السجود إذا كان يعلم أن إمامه يجلس حتى يغلب على ظنه أن إمامه استتم قائما ؟ والجواب على هذا أن نقول: إذا كان الإمام يرى الجلسة وجلسها، فإن المأموم يجلس معه وإن لم يكن يراها مشروعة؛ اتباعًا لإمامه، وإذا كان الإمام لا يرى الجلسة والمأموم يراها، فإن المأموم لا يجلس في هذه الحال؛ اتباعًا للإمام؛ لأن موافقة المأموم للإمام أمر مطلوب، حتى إن الإمام لو قام عن التشهد الأول ناسيا وجب على المأموم متابعته، مع أن الأصل أن التشهد الأول واجب من واجبات الصلاة. وقد ذكر شيخ الإسلام رحمه الله هذه المسألة في الفتاوى وقال: إن المأموم لا يجلس إذا كان إمامه لا يجلس للاستراحة.

مطالب مرتبط:

(۲۲۶۱) حکم نشستن کوتاه بین دو سجده و قبل از قیام در رکعت دوم

این نشستنی که نمازگزار در هنگام بلند شدن برای رکعت دوم و چهارم در نماز چهار رکعتی می‌نشیند اهل علم به جلسه استراحت تعبیر می‌کنند ....

ادامه مطلب …

(۲۲۶۰) آیا جلسه استراحت در خلال نماز از سنت نبوی می‌باشد؟

جلسه استراحت این است که انسان در برای بلند شدن رکعت دوم و چهارم در نماز چهار رکعتی بشیند و این مسئله علما بر سه قول اختلاف کرده‌اند:....

ادامه مطلب …

(۲۲۵۸) صفت جلسه استراحت چیست؟

جلسه استراحت مانند دیگر نشستن‌ها می‌باشد یعنی: انسان به حالت افتراش می‌نشیند سپس در آن ثابت می‌ماند سپس بلند می‌شود و این نشستن زمانی مشروع است که انسان در وتر نمازش است....

ادامه مطلب …