(۲۰۷۴) سوال: نماز به طریق صحیح که از رسول الله نقل شده است از وضو تا سلام نماز چه می‌باشد؟

جواب:

این سوال نیاز به یک جلد کتاب دارد زیرا که از وضو تا نهایت نماز را می‌خواهد.
پس اول از صفت وضو شروع می‌کنیم پس صفت وضو: انسان در قلبش نیت وضو می‌کند بدون این که به زبان بیاورد سپس دو کف دستش را سه بار می‌شوید سپس مضمضه می‌کند و سه بار آب را در بینی خود وارد و خارج می‌کند اگر با سه مشت آب باشد افضل است ولی نمی‌تواند با شش مشت انجام دهد سپس صورتش را در عرض از گوش تا گوش را می‌شوید و در طول از منحنای پیشانی تا پایین ریش را می‌شوید سپس دو دستش را از جهت انگشتان به سمت آرنج می‌شوید و خود را آرنج را باید بشوید سپس سرش را مسح می‌کند پس با دو دستش از پیشانی تا گردن و بار دیگر از گردن تا پیشانی را مسح می‌کند سپس دو گوشش را مسح می‌کند و دو انگشت اشاره را در گوشش می‌کند و با انگشت ابهام (شصت) بیرون گوشش را مسح می‌کند سپس دو پایش را از انگشتانش را دو کعب را می‌شوید و کعب همان دو استخوانی است که پایین ساق قرار دارد و بیرون زده است و این هم باید شسته شود. این وضو می‌باشد و در ابتدای آن (بسم الله) می‌گوید و در انتهای می‌گوید: «أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ، اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي مِنَ التَّوَّابِينَ، وَاجْعَلْنِي مِنَ الْمُتَطَهِّرِينَ» (شهادت می‌دهم که معبود بر حقی جز الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نیست و یکتا است و شریکی ندارد و شهادت می‌دهم که محمد بنده و رسول الله می‌باشد، بارالهی مرا از توبه‌کنندگان و پاک‌کنندگان قرار بده).
اما نماز: پس با سکنیه و وقار و تعظیم برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌آید و با هیئتی کامل همان‌گونه که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید می‌آید: {یَـٰبَنِیۤ ءَادَمَ خُذُوا۟ زِینَتَكُمۡ عِندَ كُلِّ مَسۡجِدࣲ} [سوره اﻷعراف: ۳۱] (ای فرزندان آدم! به هنگام رفتن به مسجد (و در هر نمازی) زینت خود را بر گیرید (و لباس‌های شایسته بپوشید)) و برای تکمیل طهارتش سواک می‌زند سپس رو به قبله می‌کند و می‌گوید: (الله اکبر) و این تکبیرة الإحرام است که با آن وارد نماز می‌شود و نماز بدون آن منعقد نمی‌شود و بعد از همین الله اکبر دعای استفتاح را می‌خواند.
و دو نوع دعای استفتاح جلوی شما است:
اول: «اللَّهُمَّ بَاعِدْ بَيْنِي وَبَيْنَ خَطَايَايَ كَمَا بَاعَدْتَ بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ، اللَّهُمَّ نَقِّنِي مِنَ الْخَطَايَا كَمَا يُنَقَّى الثَّوْبُ الْأَبْيَضُ مِنَ الدَّنَسِ، اللَّهُمَّ اغْسِلْ خَطَايَايَ بِالْمَاءِ وَالثَّلْجِ وَالْبَرَدِ» (بار الها بین من و خطاهای من همانند فاصله‌ای که بین مشرق و مغرب انداخته‌ای فاصله بیانداز و مرا از خطاهایم پاک ساز همانند لباس سفیدی که از آلودگی پاک می‌شود. بار الها! خطاهای مرا با برف و آب و تگرگ بشوی).
دوم: «سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، تَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ، وَلَا إِلَهَ غَيْرُكَ» (بار الها! پاک و منزهی و حمد از آن توست و نامت با برکت است و قدرت و شکوه تو بسیار بالاست و هیچ معبود حقی بجز تو وجود ندارد). یک آن را می‌گوید و بار دیگر این را می‌گوید و همه‌اش سنت است.
سپس می‌گوید: أعوذ بالله من الشیطان الرجیم و سوره‌ی فاتحه را کامل می‌خواند و نزد هر آیه وقف می‌کند: {بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَـٰنِ ٱلرَّحِیمِ* ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلۡعَـٰلَمِینَ* ٱلرَّحۡمَـٰنِ ٱلرَّحِیمِ* مَـٰلِكِ یَوۡمِ ٱلدِّینِ* إِیَّاكَ نَعۡبُدُ وَإِیَّاكَ نَسۡتَعِینُ* ٱهۡدِنَا ٱلصِّرَ ٰ⁠طَ ٱلۡمُسۡتَقِیمَ* صِرَ ٰ⁠طَ ٱلَّذِینَ أَنۡعَمۡتَ عَلَیۡهِمۡ غَیۡرِ ٱلۡمَغۡضُوبِ عَلَیۡهِمۡ وَلَا ٱلضَّاۤلِّینَ} [سوره الفاتحة: ۱-۷] (به نام خداوند بخشندۀ مهربان* ستایش مخصوص الله است که پروردگار جهانیان است* بخشندۀ مهربان است* مالک روز جزاء است* تنها تو را می‌پرستیم؛ و تنها از تو یاری می‌جوییم* ما را به راه راست هدایت کن* راه کسانی‌که بر آنان نعمت دادی؛ نه خشم گرفتگان بر آن‌ها؛ و نه گمراهان) سپس می‌گوید: آمین.
سپس بعد از سروه‌ی فاتحه در نماز‌ فجر از طوال مفصل می‌خواند و در مغرب از قصار مفصل و در باقی یعنی ظهر و عصر و عشاء از وسطش می‌خواند و طوالش از سوره‌ی ق تا سوره‌ی النبأ می‌باشد و قصارش از سوره‌ی الضحی تا آخر قران می‌باشد و وسطش مابین سوره‌ی النبأ تا الضحی می‌باشد و این در غالب نمازهایش بوده است و از سنت است که در نماز مغرب گاهی از طوال مفصل نیز خوانده شود و از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که در مغرب سوره‌ی الطور را خوانده است و المرسلات نیز خوانده است سپس رکوع می‌کند پس هنگامی که رکوع می‌رود تکبیر می‌گوید و کمرش را صاف نموده و سرش مساوی آن قرار می‌دهد و سرش را بالا و پایین نمی‌آورد و دو دستش را با انگشتان به هم نچسپیده رو زانوهایش می‌گذارد و بازو‌هایش را از پهلوها دور می‌کند و می‌گوید: «سبحان ربي العظیم» (پروردگار بزرگم پاک و منزه است) و آن را تکرار می‌کند و همراه آن می‌گوید: «سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي» (پروردگارا تو پاک و منزهی و تو را ستایش می‌کنم، بارالهی مرا ببخشای) و همچنین می‌گوید: {«سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ، رَبُّ الْمَلَائِكَةِ وَالرُّوحِ» (بسیار پاک منزه پروردگار ملائکه و جبرئیل) سرش را بلند می‌کند و می‌گوید: سمع الله لمن حمده و هنگامی که ایستاد می‌گوید: «اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَاوَاتِ وَمِلْءَ الْأَرْضِ وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ، أَهْلَ الثَّنَاءِ وَالْمَجْدِ، لَا مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ، وَلَا مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ، وَلَا يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ» (بارالهی ستایش از آن توست؛ ستودنی به وسعت آسمان‌ها و زمین و هر چه که خود خواهی، تنها تویی اهل ثنا و بزرگی هستی، در آن‌چه ببخشی تو را مانعی نیست و در آن‌چه مانع آیی هیچ بخشنده‌ای نیست و تلاش تلاشگر را هیچ بهره‌ای نیست) سپس با گفتن تکبیر سجده می‌کند و رسول الله می‌فرماید: «أُمِرْتُ أَنْ أَسْجُدَ عَلَى سَبْعَةِ أَعْظُمٍ: الْجَبْهَةِ – وَأَشَارَ بِيَدِهِ عَلَى أَنْفِهِ – وَالْيَدَيْنِ، وَالرِّجْلَيْنِ، وَأَطْرَافِ الْقَدَمَيْنِ» (مأمور شدم که بر هفت استخوان سجلده کنم‌: بر پیشانی -و با دست به بینی خویش اشارت کرد- و بر دو دست و بر دو زانو و کرانه‌های انگشتان دو پای) کمرش را بالا نموده و بازو‌هایش را از پهلوها دور می‌کند و انگشتان دستش را رو به قبله می‌گذارد و می‌گوید: «سبحان ربي الأعلی» (پرودگار بلند مرتبه‌ام پاک و منزه است) و آن را تکرار می‌کند و می‌گوید: سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي و می‌گوید: سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ، رَبُّ الْمَلَائِكَةِ وَالرُّوحِ و زیاد دعا می‌کند زیرا رسول الله می‌فرماید: «أَلَا وَإِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَقْرَأَ الْقُرْآنَ رَاكِعًا أَوْ سَاجِدًا، فَأَمَّا الرُّكُوعُ فَعَظِّمُوا فِيهِ الرَّبَّ عَزَّ وَجَلَّ، وَأَمَّا السُّجُودُ فَاجْتَهِدُوا فِي الدُّعَاءِ، فَقَمِنٌ أَنْ يُسْتَجَابَ لَكُمْ}» (آگاه باشید و بدانید که من از خواندن قرآن در حالت رکوع و سجوح نهی شده‌ام پس در وقت رکوع پروردگار خود را بزرگ دارید و در وقت سجود بسیار دعا کنید که در این صورت سزاوار است که مورد اجابت قرار گیرید) و همچنین می‌فرماید: «أَقْرَبُ مَا يَكُونُ الْعَبْدُ مِنْ رَبِّهِ وَهُوَ سَاجِدٌ» (نزدیک‌ترین زمان قرب بنده نسبت به پروردگارش، زمانی است که به سجده می‌رود) سپس با تکبیر از سجده بلند می‌شود و به حالت افتراش بین دو سجده می‌نشیند، افتراش یعنی پای راستش را صاف خارج از بالای رانش قرار داده و بر روی شکم پای چپش بنشیند و دو دستش را بر دو رانش می‌گزارد و می‌گوید: «رَبِّ اغْفِرْ لِي، وَارْحَمْنِي، وَاجْبُرْنِي، وَارْزُقْنِي، وَارْفَعْنِي» (بار الها! مرا ببخش، به من رحم کن و کوتاهی‌های من را جبران کن و به من عافیت و رزق عطا کن، و مقامم را رفیع گردان) سپس سجده‌ی دوم را مثل سجده‌ی اول بجا می‌آورد سپس برای رکعت دوم بلند می‌شود و آن کار‌های که در رکعت اول انجام داد را انجام می‌دهد به استثنای استفتاح که فقط در رکعت اول می‌باشد.
آیا استعاذه را دوباره می‌گوید یا به استعاذه‌ی اولی اکتفا می‌کند؟ علما بر دو قول هستند بعضی گفته‌اند ترک آن بهتر است و بعضی دیگر گفته‌اند گفتن آن بهتر است، سپس سوره‌ی فاتحه و سوره‌ای همراه آن را می‌خواند و شایسته است که در قرائت، رکوع و سجود این رکعت از رکعت اول کوتاه‌تر باشد و زمانی که رکعت دوم تمام کرد به حالت افتراش می‌نشیند همانگونه که بین دو سجده می‌نشیند و تشهد را می‌خواند: «التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ وَالصَّلَوَاتُ وَالطَّيِّبَاتُ، السَّلَامُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ، السَّلَامُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ» (سزاوار تمام تعظیم و عبادات و خوبیها الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است، سلام بر تو‌ای رسول الله و رحمت و برکات وی بر تو باد، سلام بر ما و بنده‌های نیکوکار الله، گواهی می‌دهم که نیست معبودی بر حق بجز الله و گواهی می‌دهم اینکه محمد بنده و فرستاده اوست) و اگر مثل نماز فجر دو‌ رکعتی می‌باشد تشهد را کامل می‌کند و می‌خواند: «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ، اللَّهُمَّ بَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ» (بارالهی! بر محمد و خاندان او درود فرست؛ همان گونه که بر ابراهیم و خاندان او درود فرستادی که تو ستوده‌ی بزرگواری، نیز برکت خویش را بر محمد و خاندانش ارزانی دار؛ چنان که بر ابراهیم در میان عالمیان ارزانی داشتی که تو ستوده‌ی بزرگواری)، «اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ، وَعَذَابِ النَّارِ، وَفِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ، وَشَرِّ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ» (بار الهی! از عذاب جهنم از و عذاب قبر و از شر فتنه‌ی زندگی و مرگ و از شر فتنه‌ی مسیح دجال به تو پناه می‌جویم)، «ربنا آتنا فی الدنیا حسنة و فی الآخرة حسنة و قنا عذاب النار» سپس سلام می‌دهد و اگر نماز سه رکعتی یا چهار رکعتی باشد بعد از تشهد اول در دو رکعت دیگر فقط فاتحه را می‌خواند سپس برای تشهد آخر به حالت تورک می‌نشیند، تورک یعنی پای راستش را بر روی زمین ایستاده قرار می‌دهد و پای چپش را از سمت راست زیر ساق پای راست خارج می‌سازد و تشهد را کامل می‌خواند و سلام می‌دهد و بعد از نماز فرض این ذکر را که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌گفته است می‌گوید: «كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا انْصَرَفَ مِنْ صَلَاتِهِ اسْتَغْفَرَ ثَلَاثًا، وَقَالَ: ” اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلَامُ وَمِنْكَ السَّلَامُ، تَبَارَكْتَ ذَا الْجَلَالِ وَالْإِكْرَامِ« (رسول الله هنگامی که نماز را تمام می‌کرد سه بار طلب مغفرت می‌کرد و می‌گفت: بار الهی! تو سلامی و سلام (پاکی، آرامش، صلح) از توست، خجسته‌ای‌ای صاحب بزرگی و بخشش) و آنچه از انواع اذکاری که در سنت آمده است را می‌خواند.
این صفت نمازی است که از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد شده است.