۳۷۹ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: این حدیث که: کوری نزد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آمده و گفت: یا رسول الله، از الله بخواه که چشمانم را بینا کند. فرمود: «یا رهایت کنم»[۱]. گفت: یا رسول الله، از بین رفتن بینایی‌ام برای خیلی سخت است. فرمود: برو وضو بگیر، سپس دو رکعت نماز بخوان، و بگو: «پروردگارا، من از تو می‌خواهم و با توسل به پیامبرمان محمد صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم، نبیّ رحمت، به سوی تو متوجه می‌شوم. ای محمد، من به وسیله‌ی تو متوجه پروردگارم می‌شود تا حاجتم روا شود». صحت این حدیث در چه حدی است؟

جواب دادند: اهل علم در صحت این حدیث اختلاف دارند. برخی گفته‌اند این حدیث، ضعیف است. برخی دیگر نیز گفته‌اند این حدیث، حسن است. اما این حدیث دارای جهتی غیر از آن چیزی است که از لفظش به ذهن متبادر می‌شود. زیرا معنای حدیث این است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به این مرد کور دستور داد وضو گرفته و دو رکعت نماز بخواند؛ تا در طلب شفاعت از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برای خود، صادق باشد، و برای اینکه وضو و نمازش نشانه‌ی رغبتش در توسل به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و روی آوردن به سوی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ باشد. وقتی نیت، صادق و صحیح بود، و نیز، عزم راسخ وجود داشت، رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز برایش نزد الله شفاعت می‌کند؛ این گونه که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برایش دعا می‌کند. زیرا دعا، نوعی شفاعت است؛ چنان که در حدیث صحیح از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت است که فرمود: «هیچ مسلمانی نیست که وقتی بمیرد، چهل مرد بر جنازه‌اش حاضر شوند که هیچ گونه شرکی به الله نورزیده باشند، مگر اینکه الله آنها را در مورد آن میت، شفیع قرار می‌دهد». پس معنای حدیث این می‌شود که آن شخص کور، از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم خواست برایش دعا کرده و از الله بخواهد او را بینا کند. زیرا این دعا، نوعی شفاعت است. اما الان و بعد از وفات رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم امکان وجود چنین حالتی نیست. به خاطر اینکه دعای رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم پس از وفاتشان ممکن نیست. چنان که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «وقتی انسان از دنیا رفت، عملش قطع می‌شود، مگر از سه جهت: صدقه‌ی جاریه، و علم نافع، و فرزند صالحی که برایش دعا کند»، و بدون شک دعا نیز یکی از اعمالی است که با مرگ، قطع می‌شود، و بلکه دعا عبادت است، چنان که الله تعالی می‌فرماید: {وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ}[۲]، یعنی: {و پروردگارتان فرمود: مرا بخوانید تا دعای شما را بپذیرم. بی‌شک آنان که از عبادت من سرکشی می‌کنند، به زودی خوار و سرافکنده وارد دوزخ خواهند شد}، و به همین خاطر، صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم هنگام شداید و احتیاجات به پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم پناه نمی‌بردند تا برایشان دعا کند. بلکه عمر بن خطاب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ وقتی که خشکسالی شد، گفت: «پروردگارا، ما به پیامبرمان متوسل می‌شدیم و به ما باران می‌دادی، و الان به عموی پیامبرمان متوسل می‌شویم، پس ما را باران ده. الله نیز به آنان باران داد». این دلالت دارد که نمی‌شود از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بعد از وفاتشان خواست که برای کسی دعا کند. به خاطر اینکه عمل ایشان بعد از وفات، قطع شده است، و وقتی این امکان وجود ندارد که از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بعد از مرگشان درخواست دعا شود، از باب اولی امکان ندارد که کسی حاجات یا مصالحش را از خودِ پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بخواهد. زیرا این کار، شرک اکبر است که الله تعالی آن را نمی‌آمرزد و بهشت را بر هر کسی را که مرتکب آن شود، حرام نموده است. الله تعالی می‌فرماید: {وَلَا تَدْعُ مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنْفَعُكَ وَلَا يَضُرُّكَ فَإِنْ فَعَلْتَ فَإِنَّكَ إِذًا مِنَ الظَّالِمِينَ}[۳]، یعنی: {و جز الله کسی یا چیزی را مخوان که نه سودی به تو می‌رساند و نه زیانی که اگر چنین کنی، به‌قطع از ستمکاران خواهی بود}، و می‌فرماید: {فَلَا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ فَتَكُونَ مِنَ الْمُعَذَّبِينَ}[۴]، یعنی: {پس همراه با الله، معبود دیگری را نخوان، که در این صورت از عذاب شوندگان خواهی بود}، و می‌فرماید: {وَمَنْ يَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ لَا بُرْهَانَ لَهُ بِهِ فَإِنَّمَا حِسَابُهُ عِنْدَ رَبِّهِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْكَافِرُونَ}[۵]، یعنی: {و هر کس معبود دیگری با الله بخواند، هیچ دلیل و برهانی ندارد و جز این نیست که حسابش نزد پروردگار اوست. بی‌گمان کافران رستگار نمی‌شوند}، و می‌فرماید: {إِنَّهُ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ حَرَّمَ اللَّهُ عَلَيْهِ الْجَنَّةَ وَمَأْوَاهُ النَّارُ وَمَا لِلظَّالِمِينَ مِنْ أَنْصَارٍ}[۶]، یعنی: {به راستی که هرکس به الله شرک ورزد، الله بهشت را بر او حرام نموده و جایگاهش دوزخ است و ستمکاران هیچ یاوری ندارند}. مهم اینکه هر کس رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم یا کسی دیگر را پس از مرگ، برای جلب منفعت یا دفع ضرری، بخواند، مرتکب شرک اکبر شده و از دین خارج می‌شود، و باید به سوی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ توبه نموده و خواسته‌هایش را فقط از الله علیّ کبیر بخواهد که دعای نیازمند، وقتی که او را بخواند، اجابت می‌کند، و سختی‌ها را بر می‌دارد. من از کسانی تعجب می‌کنم که سر قبر فلان و بهمان رفته و از او می‌خواهند که سختی‌هایشان را برداشته و خیرات را به سویشان روانه کند، در حالی که می‌دانند این شخص در هنگام حیاتش چنین قدرتی نداشته، چطور بعد از مرگش که تبدیل به جسد و چه بسا خاکستر شده و زمین، او را خورده است، دارای چنین قدرتی است؟ نزد مرده می‌روند و از او می‌خواهند، اما آن را از الله که کاشف ضرر و جلب کننده‌ی نفع و خیر است، نمی‌خواهند، در حالی که الله آنها را به این کار دستور داده و تشویق نموده، و فرموده: {وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ}[۷]، یعنی: {و پروردگارتان فرمود: مرا بخوانید تا دعای شما را بپذیرم}، و می‌فرماید: {وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ}[۸]، یعنی: {و هنگامی که بندگانم از تو درباره‌ی من می‌پرسند، (بگو:) من نزدیکم و درخواست دعا کننده را آنگاه که مرا می‌خواند، اجابت می‌کنم}، و همچنین با عیب گرفتن بر کسی که غیر الله را می‌خواند، می‌فرماید: {أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاءَ الْأَرْضِ أَإِلَهٌ مَعَ اللَّهِ}[۹]، یعنی: {آیا (معبودان باطل بهترند یا) ذاتی که دعای درمانده را آن‌گاه که او را بخواند، اجابت می‌کند و سختی و گرفتاری را برطرف می‌نماید و شما را جانشین (یکدیگر) در زمین می‌گرداند؟ آیا معبود برحقی جز الله وجود دارد}؟ از الله تعالی می‌خواهم که همه‌ی ما را به صراط مستقيم خود هدایت فرماید.

[۱] – یعنی بر کوری صبر کن، و پاداش آن را از الله بگیرد.

[۲] – سوره غافر، آیه «۶۰».

[۳] – سوره یونس، آیه «۱۰۶».

[۴] – سوره شعراء، آیه «۲۱۳».

[۵] – سوره مومنون، آیه «۱۱۷».

[۶] – سوره مائده، آیه «۷۲».

[۷] – سوره غافر، آیه «۶۰».

[۸] – سوره بقره، آیه «۲۸۶».

[۹] – سوره نمل، آیه «۶۲».