پنج‌شنبه 25 جمادی‌الاول 1448
۱۴ آبان ۱۴۰۵
5 نوامبر 2026

(۴۹۳) انواع توسل

(۴۹۳) سوال: انواع توسل، کدام است؟ آیا توسل به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم جایز است؟

جواب:

توسل، دو نوع است: جایز و ممنوع؛ بلکه بهتر است بگوییم: مشروع و ممنوع.

از جمله توسل مشروع، این است ‌که انسان به نام‌های الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و صفاتش متوسل شود و بگوید: “يَا غَفُورُ يَا رَحِيمُ اغفِر لِي وَارحَمنِي“: (ای بخشنده‌ی مهربان! مرا ببخش و بر من رحم فرما) یا بگوید: «اللّهُمَّ اغفِر لِي وَارحَمنِي إنَّكَ أنتَ الغَفُورُ الرَّحِيمُ»: (ای الله! مرا ببخش و بر من رحم فرما که تو همان بخشاینده‌ی مهربانی) و… .

توسل ممنوع چنان است که فرد به مقام پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم یا به ذات ایشان متوسل شود؛ این نوع از توسل، ممنوع و بدعت است و صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم چنین نکرده‌اند. همچنین این توسل به چیزی است که سودی برای تو ندارد زیرا جاه و مقام پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم یا ذات وی به دیگران خاص خود ایشان است و به دیگران، ارتباطی ندارد اما اگر کسی به ايمان به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم یا محبت به ایشان، متوسل شود، جایز است.

***


این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل، وهو مصري يعمل بالدمام: ما أنواع التوسل؟ وهل يجوز التوسل بالرسول؟

فأجاب رحمه الله تعالى: التوسل نوعان: نوع جائز، ونوع ممنوع. بل نوع مشروع، ونوع ممنوع.

فمن التوسل المشروع: أن يتوسل الإنسان بأسماء الله وصفاته، فيقول: يا غفور، يا رحيم، اغفر لي وارحمني أو يقول: اللهم اغفر لي وارحمني إنك أنت الغفور الرحيم. أو ما أشبه ذلك.

والتوسل الممنوع: أن يُتوسل بالنبي – صلى الله عليه وعلى آله وسلم- أي: بجاهه أو بذاته، وهذا ممنوع وبدعة، لم يكن الصحابة رضي الله عنهم يفعلون ذلك، فنا ثم إنه توسل بوسيلة لا تنفعك؛ لأن جاه النبي -عليه الصلاة والسلام- أو ذات النبي لا تتعدى إلى غيره، ولكن لو تُوسّل بالإيمان بالرسول، أو بمحبة الرسول، كان ذلك جائزا.

مطالب مرتبط:

(۵۰۰) حكم توسل به افراد صالح

توسل به صالحان پس از مرگ آنان، جایز نیست زیرا به کسانی که به آن‌ها متوسل شده‌اند، سودی نمی‌رسانند و هرگز توانایی دعا و شفاعت نزد الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را نخواهند داشت مگر به فرمان و اجازه‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ.

ادامه مطلب …

(۵۰۹) توضیح درباره‌ی روایتی در مورد توسل به دعای پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم

علماء درباره‌ی صحت این حدیث، اختلاف ‌نظر دارند لذا برخی آن ‌را انکار کرده و گفته‌اند: از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت نیست. برخی دیگر نیز می‌گویند: صحیح و ثابت است. بر فرض صحت و ثبوت این حدیث، باز هم از باب توسل به ذات پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیست، بلکه چنان که واضح و آشکار است، توسل به دعای پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است.

ادامه مطلب …

(۴۹۵) حکم توسل به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ با پیامبران و فرستادگان و افراد صالح

توسل به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ یعنی چیزی را یاد کند که او را به هدفش برساند؛ یاد کردن چیزی برای توسل به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ که تأثیری ندارد، بدعت است. بنابراین می‌گوییم: اگر منظور از توسل به پیامبران، پیروی از آن‌ها، محبتشان و ایمان به آنان باشد، ایرادی ندارد و مشروع است اما شایسته نیست که فرد متوسل بگوید: "با پیامبرت (یا پیامبرانت) به تو متوسل می‌شوم.

ادامه مطلب …

(۵۰۴) حکم توسل به جاه و مقام اولیاء و صالحان

شایسته است بدانیم که یک وسیله، زمانی به عنوان وسیله گرفته می‌شود که وسیله بودن آن حقیقتا از نظر شرعی یا در واقعیت، اثبات شده باشد؛ اما گرفتن امری که در شرع به عنوان وسیله اثبات نشده، کاری لغو و بلکه نوعی شرک است؛ زیرا اثبات سببی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آن ‌را سبب قرار نداده است.

ادامه مطلب …

(۵۰۱) ضابطه‌ی توسل مشروع

برك جستن به لباس، مو، عرق و... یک شخص، توسل نیست مگر تبرک جستن به پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم زیرا صحابه به آثار پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم تبرک می‌جستند؛ اما هیچ کس از آنان به دیگری تبرک نجسته است؛ لذا به ابوبکر، عمر، عثمان و علی رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم چنین تبرک نجسته‌اند.

ادامه مطلب …

(۵۰۲) حکم توسل به جاه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در دعا

باید دانست که دعا از عبادت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است لذا حق نداریم وسیله‌ای را که شریعت تعیین نکرده است، در آن نوآوری کنیم؛ توسل به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در دعا با چند چیز صورت می‌گیرد...

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه