می‌گویند: این حکام دهان ملت‌های خود را بسته و حرکت آنها برای مطالبه‌ی حقوقشان را خفه کرده‌اند و قدرت را بین خودشان دست به دست می‌کنند و خود را بر هر کس که بخواهد از حقش دفاع کند مسلط می‌گردانند. بنا بر این گناه کسی که می‌خواهد برای به دست آوردن حقش، مقابله به مثل کند چیست اگر بر آنها خروج نماید؟ چرا که الله تعالی می‌فرماید: {فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ}، یعنی: {پس هر كس بر شما تعدى كرد همان گونه كه بر شما تعدى كرده بر او تعدى كنيد}، [بقره:۱۹۴].

اهل سنت:
گناهش این است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را نافرمانی کرده که دستور به صبر بر ظلم سلطان داده، و از گرفتن حق خود از سلطان به وسیله‌ی زور و شمشیر نهی فرموده است؛ چنان که فرموده‌اند: «يَكُونُ بَعْدِي أَئِمَّةٌ لَا يَهْتَدُونَ بِهُدَايَ، وَلَا يَسْتَنُّونَ بِسُنَّتِي، وَسَيَقُومُ فِيهِمْ رِجَالٌ قُلُوبُهُمْ قُلُوبُ الشَّيَاطِينِ فِي جُثْمَانِ إِنْسٍ»، قَالَ: قُلْتُ: كَيْفَ أَصْنَعُ يَا رَسُولَ اللهِ، إِنْ أَدْرَكْتُ ذَلِكَ؟ قَالَ: «تَسْمَعُ وَتُطِيعُ لِلْأَمِيرِ، وَإِنْ ضُرِبَ ظَهْرُكَ، وَأُخِذَ مَالُكَ، فَاسْمَعْ وَأَطِعْ»، یعنی: «پس از من ائمه‌ای خواهند آمد که بر هدایت من نبوده و به سنت من عمل نمی‌کنند. در میان آنها مردانی خواهند بود که دارای قلب‌هایی همانند قلب شیطان در بدن انسان هستند. حذیفه می‌گوید: گفتم: یا رسول الله، اگر چنین زمانه‌ای را دریافتم، چه کنم؟ فرمود: از امیر حرف شنوی کرده و اطاعتش می‌کنی، حتی اگر تو را بزند و مالت را بگیرد باز هم بشنو و اطاعت کن». روایت مسلم، حدیث (۴۸۱۳).

علّامه شوکانی در «نیل الأوطار» (ج۷ ص۲۰۹) گفته: «فِيهِ دَلِيلٌ عَلَى وُجُوبِ طَاعَةِ الْأُمَرَاءِ وَإِنْ بَلَغُوا فِي الْعَسْفِ وَالْجَوْرِ إلَى ضَرْبِ الرَّعِيَّةِ وَأَخْذِ أَمْوَالِهِمْ فَيَكُونُ هَذَا مُخَصِّصًا لِعُمُومِ قَوْله تَعَالَى: {فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ} [البقرة: ۱۹۴] وَقَوْلِهِ: {وَجَزَاءُ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِثْلُهَا} [الشورى: ۴۰]» یعنی: «این حدیث دلیل بر وجوب اطاعت از امراء است، حتی اگر در ظلم و ستم به جایی برسند که رعیت را زده و اموالشان را بگیرند. در این صورت، حدیث، خاص کننده‌ی عمومِ این فرموده‌ی الله تعالی است: {پس هر كس بر شما تعدى كرد همان گونه كه بر شما تعدى كرده بر او تعدى كنيد}، و این است: {و جزای هر بدی، بدی‌ای مثل خودش است}».

گردآوری و ترجمه: سید ابوبکر یگانه قلاتی