(۱۲۱۴) سوال: صحت این حدیث تا چه حد است: «هر کس که علمی را کتمان کند، با لگامی از آتش بسته می‌شود»؟^[۱] خواهش می‌کنم حدیث را با تفصیل توضیح دهید و بفرمایید که کتمان علم چگونه است؟

جواب: کتمان علم این گونه است که وقتی نیاز باشد، آن را مخفی نماید. حاجتی که به بیان علم نیاز دارد، یا با سوال کردن به زبان حال است و یا به زبان مقال. سوال با زبان حال مثل اینکه مردم در دین الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ دچار جهل باشند. آن هم در چیزهایی که نیاز دارند. چیزهایی مثل طهارت و نماز و زکات و روزه و حج و نیکی به پدر و مادر و صله‌ی رحم. در این صورت نیاز به بیان علم است. یا سوال با زبان مقال باشد. مثلا انسانی در مورد یک مساله دینی از تو سوالی بپرسد و تو حکمش را می‌دانی. بر تو واجب است که آن را پاسخ دهی.

کسی که علمی را کتمان نماید، در خطری بس بزرگ قرار دارد. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ مَا أَنْزَلْنَا مِنَ الْبَيِّنَاتِ وَالْهُدَى مِنْ بَعْدِ مَا بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتَابِ أُولَئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَيَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ * إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا وَأَصْلَحُوا وَبَيَّنُوا فَأُولَئِكَ أَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَأَنَا التَّوَّابُ الرَّحِيمُ} [بقره: ۱۵۹-۱۶۰]: (کسانی که آنچه از نشانه‌ها و هدایت‌هایی را که فرستاده‌ایم، پس از اینکه آن را برای مردم بیان کرده‌ایم، پنهان می‌کنند، آنها را الله و لعنت کنندگان لعنت می‌کنند. به جز کسانی که توبه کنند و – آنچه را فاسد کرده کرده‌اند – اصلاح نمایند و تبیین کنند. آنهایند که توبه‌شان را می‌پذیرم که من توبه پذیر و رحیم هستم).

همچنین طالب علم باید بداند که هر چقدر علم را بیان کند، این علم بیشتر می‌شود. چرا که علم با بیان کردنش بیشتر می‌شود. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَالَّذِينَ اهْتَدَوْا زَادَهُمْ هُدًى وَآتَاهُمْ تَقْوَاهُمْ} [محمد: ۱۷]: (و آنانی که به هدایت گراییدند، الله هدایتشان را بیشتر و تقوایشان را بدان‌ها داد).

***

[۱] سنن ابن ماجه: کتاب المقدمة، باب من سئل عن علم فکتمه. حدیث شماره (۲۶۵). از انس بن مالک رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با این لفظ: «مَنْ سُئِلَ عَنْ عِلْمٍ فَكَتَمَهُ، أُلْجِمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِلِجَامٍ مِنْ نَارٍ».