(۱۰۴۲) تفسیر سوره قل هو الله احد

(۱۰۴۲) سوال: چرا سوره‌ی {قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ} [إخلاص: ۱]: (بگو: او الله یکتاست)، اخلاص نامیده شده؟ وجه دلالت آن و اینکه مشمول انواع سه گانه‌ی توحید است، چیست؟

جواب:

سوره ی اخلاص این است: {قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ * اللَّهُ الصَّمَدُ * لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَد * وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ} : (بگو: او الله یکتاست. الله بی‌نیاز است. نه زاده و نه زاده شده است. و هیچ کس همانند و همتای او نبوده و نیست). این سوره به خاطر دو چیز اخلاص نامیده شده است:

اول: این سوره کاملا در مورد الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌باشد و چیزی جز الله و صفاتش در آن نیامده است.

دوم: کسی که آن را قرائت کند و به آن معتقد باشد، از شر شرک رهایی پیدا کرده است.

اما اینکه شامل انواع سه گانه‌ی توحید، یعنی: توحید ربوبیت، توحید الوهیت و توحید أسماء و صفات است:

توحید الوهیت در این قسمت است: {قُلْ هُوَ اللَّهُ}، زیرا {هُوَ اللَّهُ} یعنی او اله است. معبود بر حقی است که هیچ کس جز او مستحق پرستش نیست. این توحید الوهیت است.

اما توحید ربوبیت و اسماء و صفات در آنجاست که می‌فرماید: {اللَّهُ الصَّمَدُ}. صمد به معنی کسی است که در صفاتش کامل است و همه‌ی مخلوقات نیازهایشان را به سوی او می‌برند. کمال او در صفات، مربوط به توحید اسما و صفات است. نیز اینکه تمام مخلوقات محتاج او هستند، دلالت دارد که او پروردگاریست که برای دفع سختی‌ها و ناخوشی‌ها، رو به سوی او می‌شود و خواسته‌ها و حاجت‌ها توسط او رفع می‌شوند.

{أَحَدٌ}، توحید سه گانه را می‌رساند؛ زیرا او موصوف به احدیت است: الوهیت و صمدیت.

{لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَد}، در رد بر نصاری است که می‌گویند: مسیح پسر الله است. همچنین رد بر یهود است که می‌گویند: عُزَیر پسر الله است. نیز رد بر مشرکین است که می‌گفتند: ملائکه دختران الله هستند، در حالی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نه فرزندی دارد و نه خودش به دنیا آمده و هیچ کس همانند و همتای او نبوده و نیست.

در آخر فرمود: {وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ}، به خاطر کمال صفاتش، هیچ کس همتا و مانند و مساوی او نیست.

***

تعداد بازدید: 45

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: لماذا سميت سورة ﴿ قُلْ هُوَ اللَّهُ أحدٌ ﴾ [الإخلاص: ١] بسورة الإخلاص؟ وما وجه دلالتها واشتمالها على أنواع التوحيد الثلاثة؟ أرجو توضيح ذلك.

فأجاب -رحمه الله تعالى-: سورة الإخلاص هي قوله تعالى: ﴿ قُلْ هُوَ الله أحدُ اللهُ الصَّمَدُ لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُن لَّهُ كُفُوًا أَحَدٌ ﴾ [الإخلاص: ١-٤] ، وسميت سورة الإخلاص لأمرين:

الأمر الأول: أن الله أخلصها لنفسه، فليس فيها إلا الكلام عن الله – سبحانه وتعالى- وصفاته.

والثاني: أنها تُخلص قائلها من الشرك إذا قرأها معتقدا ما دلت عليه.

ووجه كونها مشتملة على أنواع التوحيد الثلاثة، وهي: توحيد الربوبية، وتوحيد الألوهية، وتوحيد الأسماء والصفات أما توحيد الألوهية ففي قوله: ﴿ قُلْ هُوَ الله ﴾ فـ ﴿ هُوَ اللهُ ﴾ يعني: هو الإله المعبود حقا الذي لا يستحق أن يعبد أحد سواه، فهذا هو توحيد الألوهية.

وأما توحيد الربوبية والأسماء والصفات ففي قوله: ﴿ الله الصَّمَدُ ﴾ ، فإن قوله: ﴿ اللهُ الصَّمَدُ ﴾ معناه: الكامل في صفاته الذي تضمِدُ إليه جميع مخلوقاته، فكماله في الصفات هو ما يتعلق بتوحيد الأسماء والصفات، وافتقار مخلوقاته كلها إليه وصمودها إليه يدل على أنه هو الرب الذي يقصد لدفع الشدائد والمكروهات، وحصول المطالب والحاجات.

وفي قوله: ﴿ أَحَدٌ ﴾ توحيد في الأمور الثلاثة، لأنه وحده -سبحانه وتعالى- هو المتصف بذلك الألوهية والصمدية – سبحانه وتعالى.

وفي قوله: ﴿ لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ ﴾ رد على النصارى الذين قالوا: إن المسيح ابن الله وعلى اليهود الذين قالوا: إن عزيرًا ابن الله، وعلى المشركين الذين قالوا: إن الملائكة بنات الله، وهو -سبحانه وتعالى- لم يلد ولم يولد، ولم يكن له كفوا أحد.

وإنما قال: ﴿ وَلَمْ يَكُن لَّهُ كُفُوًا أَحَدٌ ﴾ لكمال صفاته، لا أحد يكافئه، أو يماثله، أو يساويه.

(۱۰۴۲) تفسیر سوره قل هو الله احد

مطالب مرتبط: