(۱۰۱۷) سوال: معنای این آیه چیست؟ {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ * تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ} [صف: ١٠-١١]. (ای کسانی که ایمان آوردهاید! آیا شما را به تجارتی راهنمایی کنم که شما را از عذاب دردناک نجات میدهد؟ به الله و پیامبرش ایمان بیاورید و با اموال و جانهایتان در راه الله جهاد کنید). آیا جهاد با نفس امّاره و جهاد با هوی و هوس و شیطان نیز شامل این آیه میشوند؟
جواب:
الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ در این آیه میفرماید: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ}. (ای کسانی که ایمان آوردهاید، آیا شما را به تجارتی که شما را از عذاب دردناک نجات میدهد، راهنمایی کنم)؟ بدان هنگامی که الله سخنش را با {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا} شروع نمود، شایسته است به این ندا توجه نمایی. زیرا هر گاه الله تو را ندا زد، یا خیری است که به آن امر میشوی و یا شری است که از آن نهی میشوی و یا خبری است که از آن سود میبری. بدین خاطر از ابن مسعود رَضِيَاللهُعَنْهُ میگوید: هرگاه الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ فرمود: {يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا} با دقت به آن گوش کن؛ زیرا یا خیری است که به آن امری میشوی و یا شری است که از آن نهی میشوی.
آنجا که فرمود: {هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذَابٍ أَلِيم}، در اینجا استفهام به معنای تشویق است. یعنی الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ ما را به این تجارت بسیار سودمند که تجارت آخرت است تشویق مینماید: {تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ}: (به الله و رسولش ایمان میآورید و در راه الله با اموال و جانهایتان جهاد میکنید). منظور از جهاد در اینجا جهاد با دشمنان است. یعنی تلاش در راستای جنگ با آنها تا این که یا تسلیم شوند و یا با ذلت و خواری، به دست خود جزیه بپردازند. اما جهاد با نفس در این فرمودهی الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ وارد میشود: {تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ}، زیرا کمال ایمان و تحقیق ایمان در این است که انسان در مقابل دست نگه داشتن از گناهان و انجام دادن واجبات، با نفس خود بجنگد.
***